Hulp aan oorlogsslachtoffers is meer dan therapie alleen

'De verwerking van oorlogsgeweld is méér dan een proces dat zich uitsluitend in het hoofd van het individuele slachtoffer afspeelt....

JET BRUINSMA

Van onze verslaggeefster

Jet Bruinsma

HAARLEM

Zo formuleert de andragoloog dr F. Begemann de conclusie uit veertien jaar onderzoekservaring met de hulp aan oorlogsslachtoffers bij het Icodo (de stichting Informatie- en Coördinatie-orgaan Dienstverlening Oorlogsgetroffenen). Deze week promoveerde hij aan de Vrije Universiteit in Amsterdam op het proefschrift Hulp aan slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, een visie.

'We hebben uit de ervaring met hulpverlening aan slachtoffers van oorlog en andere vormen van geweld geleerd dat je de omgeving, zoals de partner en de kinderen, daarbij moet betrekken', zegt Begemann. 'Natuurlijk moet je alle therapeutische deskundigheid gebruiken die er is. Maar daar moet je het niet bij laten. Je kunt niet alle slachtoffers van geweld op dezelfde manier, met dezelfde hulpverleningstechniek behandelen. Iedereen heeft een eigen geschiedenis. Die moet je intact laten.'

Uit Begemanns onderzoek, waarin ruim geciteerd wordt uit gesprekken met oorlogsslachtoffers, blijkt duidelijk hoe belangrijk de nestgeur, de band met de eigen groep is voor mensen die uit eenzelfde traditie voortkomen. 'Joodse kinderen hebben bij het verwerken van hun oorlogsverleden therapie nodig. Maar je ziet nu dat het Joods Maatschappelijk Werk met financiële steun van de overheid bijeenkomsten organiseert voor joodse kinderen die aansluiting willen zoeken bij de joodse traditie. Daarin is een breuk gekomen doordat het merendeel van de oudere generatie is vermoord. Via de vorming van netwerken wordt die breuk hersteld.'

Diezelfde behoefte om ervaring en traditie te delen ziet Begemann bij de jongeren die zich aansluiten bij organisaties van Auschwitz-slachtoffers. En zulke mechanismen werken ook voor militairen die in Libanon of Joegoslavië oorlogsgeweld hebben meegemaakt.

Niet alleen de hulpverleners, maar meer nog de overheid moeten beseffen dat de erkenning als (oorlogs)slachtoffer uiterst belangrijk is voor de verwerking van het geweld. De eindeloze procedures die diverse categorieën oorlogsgetroffenen - uit de concentratiekampen van nazi-Duitsland, Nederlandsch-Indië, de burgerslachtoffers, het verzet in Nederland en in Indië - tot voor kort moesten doorlopen om erkend te worden, gingen om veel meer dan een uitkering of een pensioen, is Begemanns overtuiging.

'De symboolwaarde is minstens zo belangrijk. De overheid heeft dat onvoldoende beseft toen ze besloot om de WUV (Wet uitkering vervolgingsslachtoffers, voor het merendeel joodse kampslachtoffers en onderduikers) te sluiten voor de tweede generatie. Het ging om zó weinig geld. Het aantal mensen dat in aanmerking zou komen voor zo'n uitkering, is helemaal niet zo groot. De WUV had een grote symboolfunctie, óók voor de ouders van de tweede generatie. Het was schriel om de wet te vlug te sluiten.'

De erkenning als slachtoffer geeft recht op een uitkering of buitengewoon pensioen. Het systeem dat daarvoor in Nederland is ontwikkeld - verschillende wetten voor verschillende groepen slachtoffers, het bedrag afgeleid van het inkomen dat verdiend zou zijn, als er geen Tweede Wereldoorlog was geweest - is zeer ingewikkeld, erkent Begemann. Dat verklaart ten dele de vele frustraties en de vroeger vaak jaren durende beroepsprocedures over de hoogte van de uitkering.

'Maar alleen al het stellen van erkenningseisen roept onvermijdelijk grensconflicten op. Daaraan is niet te ontkomen', meent Begemann, wijzend op het vluchtelingenprobleem. 'De wetenschap kan dat probleem signaleren, maar niet oplossen. Dat is de paradox van de verzorgingsstaat.

'Je krijgt je erkenning, en daarmee de gewenste zorg alleen als je aan de voorwaarden voldoet.'

F.A. Begemann: Hulp aan slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, een visie. Swets en Zeitlinger; ¿ 57,50.

ISBN 90 265 1442-5.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden