Huiveringwekkend monument voor vermoorde joodse kinderen

IN DE STROOM publikaties die zijn verschenen ter herdenking van het feit dat vijftig jaar geleden een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog, doet Le Mémorial des Enfants Juifs Déportés de France op wel heel uitzonderlijke wijze verslag van gruweldaden die ruim een halve eeuw geleden zijn begaan....

Het aangrijpendste aspect vormen de circa vijftienhonderd foto's van weggevoerde kinderen, die in het boek zijn afgedrukt. Foto's uit het familiealbum, gemaakt door vader of moeder of door een fotograaf bij een feestelijke gelegenheid. Dikwijls staan vader, moeder, broertjes of zusjes ook op de foto en in het bijschrift wordt nauwkeurig vermeld op welke dag en met welke trein ook zij hun einde tegemoetgingen.

De samensteller van het boek is Serge Klarsfeld, advocaat, nazi-jager en echtgenoot van Beate Klarsfeld, de vrouw die in 1968 de wereldpers haalde met de klinkende oorvijg die zij de toenmalige Duitse bondskanselier Kiesinger toediende vanwege zijn oorlogsverleden. Het echtpaar bracht verschillende oorlogsmisdadigers, onder wie de beruchte Klaus Barbie, voor hun rechters, en opereert vanuit een kolossaal kantoor annex appartement in de rue La Boétie in Parijs.

Le Mémorial des Enfants Juifs Déportés de France leek het voorlopige sluitstuk van meer dan een dozijn boeken die Klarsfeld aan de jodenvervolging wijdde sinds hij in 1978 Le Mémorial de la Déportation des Juifs de France deed verschijnen.

Maar toen eind vorig jaar het boek over de gedeporteerde kinderen uitkwam, had dat zoveel reacties tot gevolg dat Klarsfeld een, zojuist verschenen, Additif kon samenstellen met nog eens driehonderd foto's van vermoorde kinderen. Samen tellen beide boeken bijna achttienhonderd bladzijden.

Pagina na pagina kijken de kinderen je aan: baby's, kleuters, beeldschone meisjes, opgroeiende jongens, soms ernstig kijkend, maar meestal glimlachend naar degene die de foto neemt, en doorgaans nog geen spoor van een vermoeden koesterend van de dingen die zouden komen.

Bladzijde 435: drie vrolijke meisjes in badkostuum, spelend aan een strand. Het is Huguette Bloch met haar zusjes Liliane en Arlette, een tweeling. Zij werden, samen met hun moeder Rose, gedeporteerd op 10 februari 1944 met transport nummer 68. Huguette is dan achttien, haar zusjes zijn veertien jaar.

Bladzijde 845: het uit New York afkomstige en in Gentilly wonende echtpaar Georges en Rose Lechtzier poseert in 1942 bij de fotograaf met hun dochtertje Nicole (3) en zoontje Claude, een baby nog. Zij werden gezamenlijk gedeporteerd met transport nummer 59 op 2 september 1943.

Bladzijde 1032: Roger Portigheis, geboren in Nice op 12 maart 1939. Hij draagt witte kniekousen en schoentjes en heeft pijpekrullen. Hij werd samen met zijn ouders door de Gestapo gearresteerd en weggevoerd met trein nummer 63 op 17 december 1943.

Le Mémorial des Enfants Juifs Déportés de France is in de meest letterlijke zin van het woord een huiveringwekkend boek. Niet alleen omdat de foto's de slachtoffers van de grootste massamoord uit de geschiedenis een gezicht geven, maar vooral omdat het volmaakt onschuldigen betreft.

Klarsfeld heeft een monument willen oprichten voor deze kinderen, die anders in de eeuwige vergetelheid zouden zijn verzonken. De foto's verwierf hij door oproepen te plaatsen in joodse kranten in Frankrijk, België, Zwitserland, Oostenrijk, Duitsland, Australië, de Verenigde staten en Israël.

Nieuws is het niet, maar het wordt de Fransen door Klarsfeld in zijn inleiding nog eens krachtig ingepeperd: mede dank zij de overijverige medewerking van het Vichy-bewind kwamen in totaal 75.721 Franse joden in Duitse kampen terecht en niet zelden waren het de Vichy-milities die de arrestaties verrichtten. Hun hoogste baas was René Bousquet, die in 1993 door Klarsfeld werd aangeklaagd wegens misdaden tegen de menselijkheid.

Tot een proces kwam het niet doordat Bousquet voortijdig in zijn woning werd doodgeschoten door een geestelijk gestoorde man. De kinderen in zijn boek, schreef Klarsfeld in The New York Times, beschuldigen (nu ex-)president Mitterrand van verraad omdat hij tot het einde toe zijn vriend Bousquet de hand boven het hoofd hield. Politiechef Bousquet liet vierduizend joodse kinderen oppakken bij de eerste grote razzia die hij in juli 1942 in Parijs organiseerde; in totaal werden toen dertienduizend joden gearresteerd en, alvorens te worden gedeporteerd, bijeengedreven in het Vélodrome d'Hiver, een overdekt wielerstadion.

Het ministerie van Oud-Strijders heeft na de oorlog lang hardnekkig ontkend dat het door de Gestapo opgezette kaartsysteem met de namen van honderdvijftigduizend Franse en in Frankrijk woonachtige buitenlandse joden nog bestond, maar het moest, na onderzoek van Klarsfeld, in 1991 toegeven dat het al die jaren het archief had beheerd. Dat het Klarsfeld vervolgens de grootste moeite kostte voor zijn boek te kunnen beschikken over de in dit archief bewaarde en met 'Juif' of 'Juive' gemerkte identiteitskaarten van de verdwenen kinderen, bewijst - niet voor het eerst overigens - dat de Franse overheid liever niet zag dat het verleden, en daarmee haar handelwijze in oorlogstijd, werd bovengehaald.

Het checken van de tienduizenden gegevens op hun juistheid kostte Klarsfeld en zijn medewerkers vele jaren. Naast de foto's bevat het boek registers die exact weergeven wie met welk transport - het waren er meer dan tachtig - werd weggevoerd: familienaam, voornaam, datum en plaats van geboorte, de naam van het doorgangskamp en ten slotte het laatste adres in Frankrijk. Veel kinderen werden, aangekomen in Auschwitz, zo snel vergast dat niet de moeite werd genomen hen eerst te brandmerken met een kampnummer.

Hub. Hubben

Serge Klarsfeld: Le Mémorial des Enfants Juifs Déportés de France.

L'assocation Les Fils et Filles des Déportés Juifs de France / The Beate Klarsfeld Foundation, Parijs; ¿ 250,- ('Additif' ¿ 60,-).

Binnenkort in één band verkrijgbaar (¿ 300,-).

In Nederland te bestellen via boekhandel Nijhof & Lee, Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden