Huiverig en boos

Het kabinet eigent zich de Echte Kunst toe en laat anderen de restjes. Donateurs zijn boos.

Er heerst grote onrust en woede onder donateurs en sponsors van kunstinstellingen over de bezuinigingsplannen van het kabinet. Het kabinet wil dat de kunstsector zorgt voor meer eigen inkomsten, maar zijn plannen ontmoedigen particulieren en bedrijven juist om te doneren. Dit is de gedeelde mening van een aantal grote donateurs aan kunst, zo blijkt uit een rondgang.

Door bezuinigingen getroffen instellingen krijgen verwarde en woedende donateurs aan de lijn, die zeggen zich niet te lenen voor 'het vullen van gaten die de overheid laat vallen' of die zich afvragen hun zuurverdiende geld te hebben gestoken in 'een zinkend schip'.

'De bezuinigingen voelen als een klap in mijn gezicht', zegt Rob Defares. De directeur van effectenkantoor IMC is mecenas van het Stedelijk Museum en twee postacademische opleidingen voor jong talent, de Rijksakademie en De Ateliers. De overheid beëindigt de subsidie aan de twee opleidingen waaraan hij grote bedragen heeft gedoneerd over anderhalf jaar, waardoor zij in hun voortbestaan worden bedreigd. 'De staatssecretaris geeft daarmee geen blijk van kennis en inzicht in de kunstsector. De academies hebben een internationale reputatie als leveranciers van het grote talent van de toekomst.'

Meer algemeen is zijn bezwaar dat het kabinet zorgt voor een negatieve sfeer rondom kunst, met termen als 'subsidie-infuus'. Bovendien betoont het zich een slechte partner-in-zaken door subsidie weg te halen bij kunstinstellingen die bewijzen succes te boeken met het binnenhalen van eigen inkomsten. 'Dat maakt donateurs huiverig en boos', zegt Defares.

Kortzichtig en onfatsoenlijk

Hij wordt in zijn visie gesteund door de zaakwaarnemer van de grootste kunstmecenas van Nederland, Ryclef Rienstra van de Van den Ende Foundation, Martijn Sanders, voorzitter van het Holland Festival en brein achter het succesvolle mecenas-initiatief The Board of Governors, mecenas voor een groot aantal kunstinstellingen Elise Wessels, zakenbank ING bij monde van directeur sponsoring Annabelle Birnie, en de zakenman en kunstverzamelaar Rob van Schaik die donateur is van Het Nationale Ballet, De Ateliers en incidentele kunstprojecten.

Het negatieve klimaat dat het kabinet rond kunst creëert, ontmoedigt om een financiële bijdrage te leveren, vinden zij allen. Ryclef Rienstra: 'De overheid wil alleen nog topinstituten steunen en laat de rest over aan donateurs en sponsors. Zo van: wij doen de Echte Kunst zoals het Concertgebouw en Het Nationale Ballet en de rest is voor jullie. En dat middensegment doet VVD-Kamerlid Bart de Liefde vervolgens buitengewoon onaangenaam af als 'grauwe middelmaat'. Deze onterechte kwalificatie is niet uitnodigend voor het publiek om te doneren.'

De stoom komt sommige donateurs haast uit de oren. Defares: 'Ik geef aan instellingen waar mijn hart ligt én waarin ik geloof, als liefhebber van beeldende kunst, als pleitbezorger van steun aan jong talent, en als zakenman met oog voor kwalitatief goede en gezonde instellingen. En dan trekt één belangrijke partner, de overheid, ineens volledig zijn handen ervan af. Als zakenman vind ik dat ongelooflijk kortzichtig en onfatsoenlijk.'

Op de vraag of ondernemer Rob van Schaik, sinds vijf jaar donateur van De Ateliers, zijn jaarlijkse donatie aan de academie intrekt nu haar toekomst op het spel staat, en zijn geld overmaakt naar een instelling met meer bestaanszekerheid, klinkt het luid: 'Nee.' Van Schaik: 'Ik ga nu niet ineens een amateur-operettegezelschap steunen. Een donateur bedenkt goed aan wie hij zijn geld geeft. Ik geef aan De Ateliers omdat ik houd van experimentele, vernieuwende kunst en daarom graag jong talent steun. Ik geef ook aan De Ateliers omdat het klein is. Juist kleine instellingen hebben het hardst steun nodig.'

Stevig basisinkomen

Donateurs, zeker grote, zijn doorgaans alleen genegen geld te geven als de overheid voor een stevig basisinkomen zorgt. Dat doet zij voortaan, zo betogen de geïnterviewde mecenassen, alleen bij grote instellingen die er toch wel in slagen een groot geverspubliek aan zich te binden. Dus wat is nog de rol van het mecenaat? Van Schaik weet in alle verwarring en boosheid één ding zeker: 'Ik voel het als een plicht naar vermogen bij te dragen aan goede doelen zoals de kunstsector. Maar met een onbetrouwbare overheid die zich elk moment kan terugtrekken, haak ik af.'

ING, sponsor van onder meer het Rijksmuseum en De Ateliers, heeft door de economische crisis het budget voor sponsoring bevroren, dus daar valt voorlopig niet méér te halen. Annabelle Birnie van ING zegt dat het bedrijf zijn aandacht vooral richt op financieel en zakelijk advies aan de culturele sector.

Martin Sanders is 'verbijsterd' dat de staatssecretaris Halbe Zijlstra er niet alleen blijk van geeft geen inzicht te hebben in de kunstsector, maar ook niet in het mecenaat, waar hij juist zoveel van verwacht. 'Donateurs kunnen en willen geen gebouwen, gezelschappen of een kopieermachine financieren. Dat is wel wat dit kabinet nu vraagt. '

Mecenas Elise Wessels hekelt de onduidelijkheid van het bezuinigingsplan over de vraag welke instellingen wel en niet kunnen blijven voortbestaan. Dat maakt geld werven én geven lastig. 'Donateurs verkeren nu in grote onzekerheid. Hun meest logische reactie is, denk ik, dat zij het budget dat zij beschikbaar hebben aan één instelling geven om die te helpen om in de lucht te blijven. Dat dwingt ons goed na te gaan waarvan ons culturele hart sneller gaat kloppen. Daar is niks mis mee.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden