Huiswerk voor de broeikascommissie

Ooit werden dissidenten gekoesterd, al was het maar omdat ze de gevestigde kaders alert hielden. De tijden lijken veranderd, althans in het wereldje van de broeikasexperts....

De gemiddelde temperatuur op aarde is sinds 1850 met een halve graad gestegen, blijkt uit metingen. De oorzaak kan de natuurlijke grilligheid van het klimaat zijn. Maar dat warmer worden is mogelijk ook terug te voeren op de uitstoot van almaar meer kooldioxydegas.

Dit broeikasgas komt bij de verbranding van fossiele brandstoffen, zoals steenkool of aardgas, in de atmosfeer terecht. Het vormt een soort deken rond de aarde die warmtestraling tegenhoudt.

Eind vorig jaar zijn tweeduizend klimaatdeskundigen uit de hele wereld het erover eens geworden dat menselijke activiteiten als de boosdoeners voor die halve graad stijging moeten worden aangewezen. Als we zo doorgaan, zal de gemiddelde temperatuur op aarde binnen een eeuw met zo'n twee graden Celsius stijgen.

Die 'gemene' visie werd eind vorig jaar tijdens een bijeenkomst in Rome neergelegd in een studierapport van het IPCC, het Intergovernmental Panel on Climate Change. Dit politiek-wetenschappelijke panel buigt zich sinds begin jaren negentig over de broeikasproblematiek, een karwei dat de overbodige Tijdelijke Commissie Klimaatverandering van de Tweede Kamer, die deze week haar werk begon, nog eens dunnetjes denkt te moeten overdoen.

Er zijn dissidente onderzoekers die menen dat het IPCC zijn visie te weinig wetenschappelijk kan onderbouwen. Ze vinden dat het panel - en dus die tweeduizend onderzoekers - zich bij het formuleren van zijn wetenschappelijke visie te veel heeft laten leiden door politieke motieven en de wens bij politici - en bij milieugroepen - te komen tot een internationaal klimaatverdrag.

De dissidenten vinden te weinig gehoor voor hun (tegen-)argumenten, menen ze. Verenigd in de European Science and Environment Forum (ESEF) hebben daarom 26 auteurs hun afwijkende visies neergelegd in het boek The Global Warming Debate. In korte hoofdstukken stellen ze diverse aspecten van de klimaatdiscussie aan de orde.

De meeste critici komen uit Engeland, onder wie de beroemde - omstreden - Nobelprijswinnaar Fred Hoyle. Drie Nederlandse auteurs doen in het boek hun zegje. Een van hen is de in Nederlandse klimaatkringen omstreden prof. dr C. Böttcher.

De schrijvers zetten vraagtekens bij de visie dat de nu gemeten temperatuurstijging buiten de natuurlijke variabiliteit valt. En zo er al sprake is van een temperatuurstijging, dan nog moet de vraag worden beantwoord of dat zo erg is. De aardse ecologie zal wel een antwoord geven, is daarbij de redenering. Bovendien zullen de oogsten van gewassen hoger uitvallen, en wordt de wereld vanwege gestimuleerde CO2-groei, groener. Wat willen we nog meer?

In het verre verleden - honderd tot tweehonderd miljoen jaar geleden - deden zich bijvoorbeeld ook periodes voor met een hoge atmosferische kooldioxydeconcentratie. Desondanks was het toen kouder. Ofwel: die klimaatmodellen van tegenwoordig zijn niet in staat het verleden 'na te doen', laat staan dat ze de toekomst kunnen voorspellen, meent de Amsterdamse hoogleraar in de geologie prof. H. Priem.

Zo staat het boek vol met IPCC-ondermijnende gedachten die nog eens duidelijk maken dat, ook al lijkt er sprake te zijn van een wetenschappelijke consensus, de bandbreedte van de visies erg groot is. Een van de critici, Patrick Michaels van de universiteit van Virginia in de VS, merkt berustend op dat het nog wel goed zal komen.

Naarmate de klimaatmodellen geavanceerder worden, lijkt er minder aan de hand te zijn. Zo wordt de voorspelde temperatuurstijging als gevolg van een verdubbeling van de CO2-concentratie in de atmosfeer steeds kleiner. In 1990 ging het IPCC uit van een opwarming met 3,2 graden Celsius terwijl nu consensus bestaat over een stijging van 2,1 graden.

Nobelprijswinnaar Paul Crutzen lijkt ook niet overtuigd dat het klimaat inmiddels buiten zijn natuurlijke grenzen is getreden, al zijn daar wel sterke aanwijzingen voor. Ook, stelt hij in zijn boek Weer en Klimaat, zijn de theoretische klimaatmodellen en de wetenschappelijke inzichten niet goed genoeg om te voorzien wat er bij een geleidelijke klimaatsverandering gebeurt. Een visie die zo in het dissidentenboek had gekund.

Het boek van Crutzen is een fraai geïllustreerd staaltje wetenschapspopularisering. Je moet er even voor gaan zitten, maar dan krijg je ook alle relevantie informatie over het klimaat en de chemie van de atmosfeer voorgeschoteld. Het broeikaseffect heeft een plaats in het boek gekregen, evenals de afbraak van de ozonlaag, de specialiteit van de Nederlandse Nobelprijswinnaar.

In tegenstelling tot de dissidenten in hun boek, vinden Crutzen en co-auteur Graedel, dat ondanks de nog beperkte kennis, maatregelen geboden zijn om het broeikaseffect tegen te gaan. De veranderingen die de mens veroorzaakt, gaan te snel. Dat kan niet goed gaan, stellen zij. Planten zullen weliswaar sneller groeien, en de voedselproduktie zal toenemen. Dit zijn aangename gevolgen.

Maar niet iedereen zal blij zijn met de stijging van het zeeniveau als gevolg van het afsmelten van gletsjers en poolijs, aldus beide auteurs. Mensen in de laaggelegen gebieden in zuidoost-Azië zien een zeespiegelrijzing van 0,5 tot 1,5 meter met schrik tegemoet.

Landbouwgewassen zullen sneller groeien, maar de natuurlijke vegetatie is wellicht niet in staat zich snel genoeg aan te passen aan de gewijzigde omstandigheden. 'Dat kan een verdwijnen van soorten tot gevolg hebben. Niet alleen van planten, maar ook van (wilde) dieren, vogels en insekten.'

Broer Scholtens

John Emsley (editor): The Global Warming Debate - Report of the European Science and Environment Forum.

Bourne Press, distributie voor Nederland: boekhandel Ulysses, Den Haag; ¿ 56,-

ISBN 09 52773 406

Paul J. Crutzen en Thomas E. Graedel: Weer en klimaat - Atmosfeer in verandering.

Natuur & Techniek; ¿ 76,50

ISBN 90 73035 422

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden