Huisverbod helpt bij crisis in gezin

De vorig jaar ingevoerde Wet tijdelijk huisverbod zorgt ervoor dat geweldplegers eerder worden aangepakt...

Van onze verslaggever Menno van Dongen

AMSTERDAM Het huisverbod leidt tot veel extra werkdruk bij de politie. De nieuwe maatregel tegen huiselijk geweld is een succes, maar is arbeidsintensiever dan werd verwacht. Sinds de invoering van de wet, in januari 2009, is gebleken dat het opleggen van één huisverbod 7 tot 8 politie-uren kost, zegt Mariette Christophe, landelijk projectleider huiselijk geweld bij de politie. ‘Dat is een punt van zorg.’

Christophe verwacht dat in 2009 enkele duizenden huisverboden zullen worden opgelegd. De politie wordt daarvoor niet financieel gecompenseerd, stelt de projectleidster. ‘Het is terecht dat huiselijk geweld prioriteit heeft. Maar dit zal veel extra tijd kosten. En we hebben ook andere taken.’

Kern van de nieuwe wet is dat het slachtoffer niet langer op de vlucht hoeft te slaan, maar dat de geweldpleger wordt aangepakt. Hij mag tien dagen lang zijn woning niet in en ook geen contact opnemen. Ondertussen komt de hulpverlening op gang.

De maatregel is in januari en februari ingevoerd in de helft van de 25 politieregio’s. Sinds gisteren wordt de wet ook toegepast in negen andere gebieden, waaronder Amsterdam-Amstelland en Haaglanden. De laatste drie politieregio’s volgen in april; ze hadden meer voorbereidingstijd nodig.

Venlo begon twee maanden geleden met het huisverbod, na positieve ervaringen tijdens een proef in 2007. Destijds bleek dat de maatregel werkt tegen huiselijk geweld, zegt voormalig projectleidster Perpe Eijkman. ‘In gezinnen waar een huisverbod werd opgelegd, ging het veel minder vaak opnieuw mis.’

Een huisverbod is een bestuursrechtelijke maatregel, die wordt opgelegd door de burgemeester. Hij handelt op advies van de politie, die spreekt met de veronderstelde geweldpleger, het slachtoffer en eventuele kinderen. Met behulp van een checklist stellen agenten vast of sprake is van dreigend geweld of een crisis.

De Venlose burgemeester Hubert Bruls is blij met het huisverbod. ‘Het voordeel is dat we veel sneller en effectiever kunnen ingrijpen’, zegt hij. Vroeger zagen we vaak aankomen dat het mis zou gaan, maar moesten we wachten op een strafbaar feit. Nu is dat niet nodig.’

Hulpverleners moeten snel na een melding ter plaatse zijn, stelt Henk Giebels, casemanager bij de Mutsaersstichting in Venlo. ‘We willen er zijn in de hitte van de strijd. Slachtoffers en plegers hebben de neiging hun problemen te bagatelliseren, uit schaamte en angst. Als je er te laat bij bent, sluit het systeem zich.’

Een crisis is volgens Giebels het ideale moment om veranderingen in gang te zetten. ‘Ik praat direct met iedereen afzonderlijk. Mijn doel is niet te oordelen maar het verhaal van het gezin op tafel te krijgen. Waarom gaat het mis? Hoe kunnen we dat voorkomen?’

De meeste geweldplegers zoeken de oorzaak in alcoholgebruik of het gedrag van hun partner of kind, stelt hij. Sommigen willen graag in therapie, maar anderen moeten worden overtuigd van de noodzaak om hulp te aanvaarden.

‘Ik vraag of ze later de opa willen zijn van kleinkinderen die hun eigen kinderen mishandelen. Dan raken we in gesprek. Ik vertel ze dat huiselijk geweld vaak van generatie op generatie wordt doorgegeven. Kinderen in zo’n gezin krijgen emotionele problemen en gedragsproblemen. Die voorbeeldfunctie werkt motiverend.’

Hulpverlening kon vroeger frustrerend zijn. Veel vrouwen gingen keer op keer terug naar de man die hen sloeg. Nu wordt het hele ‘systeem’ aangepakt. ‘De vicieuze cirkel van geweld moet worden doorbroken’, vertelt Giebels. ‘De meeste stellen willen niet dat de relatie stopt, maar het geweld.’

De casemanager verwijst plegers, slachtoffers en kinderen naar andere hulpverleners. De daders, meestal mannen, leren een ‘time out’ te nemen als ze merken dat ze de controle over hun emoties dreigen te verliezen. Hun partner leert dat ze hem op zo’n moment moet laten vertrekken, zonder bijvoorbeeld te gaan schelden. Voor kinderen is het belangrijk dat ze beseffen dat het niet hun schuld is dat hun (stief)vader klappen uitdeelt.

Sommige juristen vinden het huisverbod te ingrijpend. Advocaat Hans Oudijk uit Venlo heeft vier cliënten die sinds 1 januari een huisverbod kregen opgelegd. Volgens hem gaat het te ver om mensen tien dagen de toegang tot hun eigen huis en gezin te ontzeggen.

Oudijk: ‘Een huisverbod wordt opgelegd op basis van onbewezen beschuldigingen, zonder objectiveerbare basis. Ik heb meegemaakt dat een strafrechter zei dat er geen bewijs was, maar dat mijn cliënt van de burgemeester zijn huis niet in mocht. Dat is rechtsstatelijk verkeerd.’

Politiemensen denken te veel in clichés, vindt de advocaat. ‘Het is natuurlijk niet goed als een man boos wordt omdat zijn vrouw hem tergt, of dat hij terugslaat als ze hem slaat. Maar de reflex is altijd: ach, die arme vrouw toch.’

Burgemeester Bruls wijst zijn kritiek van de hand. ‘Ik heb een maatschappelijk verantwoordelijkheid om een enorm probleem te bestrijden. Als ik op tien huisverboden er één ten onrechte uitvaardig, kan ik daar goed mee leven.’

Het is essentieel om vroeg in te grijpen, vindt ook Mariette Christophe, landelijk projectleider bij de politie. ‘Voordat een slachtoffer naar de politie durft te gaan, is hij of zij gemiddeld meer dan 33 keer mishandeld. Jaarlijks registreren we ruim 64 duizend gevallen van huiselijk geweld. Dat is het topje van de ijsberg. Er sterven elk jaar 60 tot 80 volwassenen en 40 tot 60 kinderen door huiselijk geweld. Zij hebben recht op bescherming.’

De Wet tijdelijk huisverbod wordt in 2011 geëvalueerd. Dan zal het ministerie van Binnenlandse Zaken kijken naar de extra werkdruk voor de politie, zegt een woordvoerder. Tot die tijd is het te vroeg om meer geld toe te zeggen. Omdat het huisverbod een vergaande maatregel is, is het volgens hem noodzakelijk dat de politie zorgvuldig onderzoek doet. Bijkomend voordeel kan zijn dat escalatie van de problemen in de toekomst wordt voorkomen. Dat zou werk besparen.

Dat kan, erkent burgemeester Bruls. ‘Maar je ziet dat forse aantallen huisverboden worden opgelegd. Dat de politie extra geld moet claimen in Den Haag, is langzamerhand onontkoombaar.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden