Huiskamerdemoontje

Zo'n ouderwets prozaïsche prachtfrase als deze: 'Heer God, Uw licht is in de wereld gekomen, het donker hebt Gij overwonnen, en toch zit de nacht in onze kleren; donkere gedachten, donkere daden en dingen, daarmee zit ons leven, onze huiskamer vol' - waar vind je ze tegenwoordig nog, zulke frases?...

Gewoontegetrouw bezoek ik ieder jaar op kerstavond een kerk, elke keer een andere. En afgelopen kerstnacht, om klokslag middernacht, werd ik in de koude galmende kaarsverlichte zaal van genoemde kerk overmand door genoemde frase.

De voorganger, ds. Den Dekker, zei het niet met zoveel woorden, maar dat hij vanachter de kansel, ten overstaan van een duizendkoppig auditorium, stelling nam tegen de kijkbuis dewelke dag in dag uit alle denkbare nonsens en zondigheden over ons uitstort, was natuurlijk voor iedere toehoorder zo klaar als een klontje.

Het is opvallend: sedert de uitvinding van de televisie is zij inzet geweest van felle twist, sedert haar bestaan werpen zich tegenstanders op, die de televisieantennes beschouwen als de evenzovele duivelhorens en die het bezit van zo'n kast onverbrekelijk verbonden zien met het plebejerschap en intellectuele debiliteit.

Edoch, niet eerder dan vandaag de dag waren de weerstand en scepsis jegens de televisie zó groot. Let wel: niet alleen in religieuze kringen, maar vooral ook in het goddeloze, geschoolde milieu begint televisie in toenemende mate het medium te worden dat meer ergernis oplevert dan genot. Want hoevelen hebben niet in een waas van radeloze razernij de kijkkast reeds op de schroothoop geslingerd? Hoevelen zijn niet de mening toegedaan dat niets zo heeft bijgedragen tot de triomf der domheid en de moord op het allerlaatste vonkje talent dat nog mocht bestaan, dan die kijkkast? Hoevelen vinden niet dat geen enkel huidig tv-programma dat uit de peilloze kokers van de Endemollen, de Westerloos en de Van der Reijdens afkomstig is, erin is geslaagd de grootsheid, de beklemming, de schoonheid van het bestaan op de kijker over te dragen, maar dat we in plaats daarvan voortdurend overspoeld worden door een eindeloze stroom surrogaatwaar en satirieke rommel, bestaande uit een bombardement van quasi-leukige babbelshowtjes en halfguitige komedie- en soapseries, wat nog eens aangesterkt wordt door een litanie aan herhalingen, commerciële onderbrekingen, op de zenuwen werkende tv-spotjes en presentatoren; die trillende geluidskast met zijn eindeloze gepiep, gegier en gezoem heeft ons dermate murw gemaakt, dat wanneer Pia Dijkstra ons verhaalt over de miljoenen door de aids-epidemie gestorven Afrikaantjes, we dat acht seconden later zijn vergeten, maar niet de kleur van haar blouse.

Omroepbazen beweren de algemene ontwikkeling te stimuleren door middel van spelletjes en quizzen, maar hoe onwetend maken ze ons door ons af te houden van het lezen van een goed boek. Programmamakers stellen zich nobele doelen door ons in kennis stellen van het lief en leed van anderen, opdat onze betrokkenheid toeneemt en onze blik zich verruimt. Maar hoe onverschillig maakt ons die emotionele striptease. Het mag allemaal zo vertrouwelijk klinken, al die bekentenissen bij Jerry Springer, Catherine Keijl en Sonja Barend, maar op de achtergrond zien en horen we de aanwijzingen van de regisseur. Het is deze blinde overkill aan gepatenteerde eerlijkheid die maakt dat geen kijker nog ergens van ophoort - soezend en spinnend op de bank zappen we door.

Steeds minder verhuld laat de televisie zien hoe Nederland leeft zonder moraal. Hadden we nog niet zo lang geleden het snoezige Blind Date van Rolf Wouters en het familiegeluk bevorderende All You Need Is Love van Robert ten Brink - die als een soort postiljon d'amour met hartverscheurende videobanden stad en platteland afstruinde om zijn Cupido-pijlen af te schieten -, nu lijkt Cupido aan de galg te bungelen. Voorwaar, een van de populairste programma's van afgelopen jaar heet Blind Vertrouwen. Jongens en meisjes die geconfronteerd worden met filmopnames van hun partners, die een paar kilometer verderop aan een of andere seks-en-drank-costa zijn blootgesteld aan allerlei verleidingen. U ziet, was eens de liefde de inzet, nu is het zaak om gelukkige stelletjes aan het twijfelen te brengen, ze uit elkaar te drijven; het wordt ds. Den Dekker zo wel heel makkelijk gemaakt.

En toch, ondanks die lawine aan smakeloze, afstompende, murw makende prullaria, toch heeft dat huiskamerdemoontje het afgelopen jaar zijn bestaansrecht keer op keer bewezen. Denk aan die, iedere realiteit tartende doorboring van de WTC-torens, of die tranen trekkende afscheidswedstrijd van El Diego, en die haast sacrale videoclips van Osama, denk aan het Buitenhof-theater van Pim, en de Geboorte, Kruisiging en Wederopstanding** van welles/nietes-imam Haselhoef; zonder dat huiskamerdemoontje hadden we dit alles nooit gezien, gehoord, beleefd.

Maar eerlijk is eerlijk: deze gedenkwaardige tv-momenten worden met het jaar schaarser; in de oceaan van 24 uur per etmaal doordraaiende en doortetterende televisie met haar 99 kanalen vormen die momenten een klein en alsmaar lastiger vindbaar palmboomeilandje.

En het is aan ons, kritische kijkers, om dit palmboomeilandje te vuur en te zwaard te verdedigen tegen de wrede, onbarmhartige golven van de machtige oceaan: zet dat ding eens wat vaker uit - laat dit ons voornemen zijn voor 2002!

**Dit jaar viel Pasen in december. Haselhoef is opgestaan uit de doden. Hij schrijft nu columns voor de Gaykrant, zingt kerstliederen met Paul de Leeuw, werpt Stephan Sanders in De Firma Interview veelbetekenende knipoogjes toe, solliciteert openlijk naar een reli-ministerspost onder aspirant-premier Fortuyn en houdt wandeltochten langs gaybars. Eindejaarsvraag: heet dit een charmeoffensief of is dit een heimelijke voorbode van zijn coming out?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden