REPORTAGE

Huisartsen zien even hoge opkomst voor prikken AstraZeneca, maar sommige mensen houden zorgen

Een zorgmedewerker wordt in Den Haag gevaccineerd met het coronavaccin van AstraZeneca, eind februari. Beeld ANP
Een zorgmedewerker wordt in Den Haag gevaccineerd met het coronavaccin van AstraZeneca, eind februari.Beeld ANP

Na een week vol vrees over het AstraZeneca-vaccin zijn GGD’s en huisartsen weer begonnen met inenten. Heeft het publiek nog wel vertrouwen in dit vaccin?

Als hartpatiënt loopt Alex Dirkse (48) uit Den Haag meer risico te overlijden aan corona. Zo snel mogelijk wil hij die vaccinatieprikken. Maar als hij daartoe binnenkort een uitnodiging krijgt, zal hij niet gaan. De reden: juist vanwege zijn ziektebeeld is hij bang voor de bijwerkingen van AstraZeneca.

Dirkse heeft meerdere herseninfarcten gehad. Om volgende bloedproppen in zijn hoofd te voorkomen, slikt hij bloedverdunners. En juist dergelijke bloedstollingen zouden een bijwerking kunnen zijn van dit vaccin, al is de geschatte kans erop duizelingwekkend klein: zo’n 25 bekende gevallen op 20 miljoen vaccinaties.

‘Maar je zal maar net die ene zijn’, verwoorden woordvoerders van patiëntenverenigingen het dilemma van de twijfelaars. Met name onder trombosepatiënten is wat onrust ontstaan over de specifieke bijwerkingen van AstraZeneca. Verder lijkt het vertrouwen in het vaccin behoorlijk hersteld te zijn, na de onrust van vorige week. Dat blijkt althans uit de eerste waarnemingen van de huisartsen, die het vaccin toedienen.

14 maart maakte minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) bekend dat Nederland tijdelijk zou stoppen met het gebruik van AstraZeneca – vanwege een reeks ziektegevallen in meerdere Europese landen. Na onderzoek noemde het Europees geneesmiddelenbureau EMA het vaccin afgelopen donderdag ‘veilig en effectief’. Hierop werd de stop op AstraZeneca opgeheven; het middel is volgens minister De Jonge ‘boven elke twijfel verheven’. Deelt het publiek zijn vertrouwen?

In aanwezigheid van demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) vaccineert een huisarts een inwoner van Bruinisse met het coronavaccin van AstraZeneca, 15 februari. Beeld ANP
In aanwezigheid van demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) vaccineert een huisarts een inwoner van Bruinisse met het coronavaccin van AstraZeneca, 15 februari.Beeld ANP

‘Mensen bellen voor een afspraak’

De GGD’s hebben maandagmiddag al ongeveer de helft van de 43 duizend afgezegde AstraZeneca-vaccinatieafspraken met zorgmedewerkers opnieuw ingepland. ‘Hoeveel mensen nu afzien van de vaccinatie, weten we nog niet’, zegt een woordvoerder van GGD-koepel GHOR. De verwachting is een onverminderd hoge vaccinatiebereidheid. ‘Meteen toen bekend werd dat het vaccineren werd hervat, begonnen mensen de GGD’s te bellen: wanneer kan ik weer bij jullie terecht voor een prik? Die konden niet wachten.’

Dat ongeduld ziet ook de beroepsvereniging van verzorgenden en verpleegkundigen (V&VN). ‘Zorgmedewerkers melden ons dat ze zo snel mogelijk de beschermende prikken willen’, zegt de woordvoerder. ‘We horen niet over angst voor dit vaccin.’ Bij de beroepsvereniging voor zorgprofessionals NU’91 horen ze die zorgen wel. ‘Sommige zorgmedewerkers zijn bang voor deze bijwerkingen, hoe zeldzaam ook, en dat is ook begrijpelijk’, zegt de woordvoerder.

Midden februari, een huisarts in Bruinisse vaccineert een inwoner met het AstraZeneca-vaccin. Beeld ANP
Midden februari, een huisarts in Bruinisse vaccineert een inwoner met het AstraZeneca-vaccin.Beeld ANP

De huisartsen in Gelderland merken nog weinig van zulke twijfel. In deze regio zijn de huisartsen nu bezig met het vaccineren van de 63- en 64-jarigen, alsook personen met ernstig overgewicht en neurologische aandoeningen. De huisartsengroep in Ede vergeleek het percentage voor de vaccinaties verschenen patiënten op de zaterdag net voor de prikstop met dat van afgelopen zaterdag, net na de hervatting. ‘De opkomst was op beide dagen nagenoeg gelijk, ongeveer 80 procent’, zegt een woordvoerder van de Landelijke Huisartsenvereniging (LHV).

Wel kregen de huisartsen afgelopen week wat ongeruste telefoontjes. Maar nu wil het merendeel uit deze risicogroepen snel gevaccineerd worden met AstraZeneca, is hun indruk.

Vrees onder trombosepatiënten

De trombosepatiënten vormen hierop een uitzondering. Een deel van hen wil liever een ander vaccin. ‘Meerdere patiënten vertellen mij dat ze ongerust zijn en dat begrijp ik’, zegt hoogleraar Hugo ten Cate, trombose-expert aan het Maastricht UMC.

Enkele patiënten hebben hem gevraagd om een brief of zij een ander vaccin kunnen krijgen. Eén patiënt met longembolie is zo ‘extreem bang’, dat Ten Cate overweegt die verzoekbrief inderdaad voor hem op te stellen. Al denkt de hoogleraar niet dat het risico op complicaties voor trombosepatiënten hoger is dan voor anderen.

‘Laten we alsjeblieft doorgaan met vaccineren’, zegt Ten Cate. De uiterst kleine kans op complicaties weegt volgens hem niet op tegen het risico op corona. ‘Als mensen die nu nee zeggen tegen een prik met AstraZeneca straks maanden moeten wachten op mogelijk een ander vaccin, lopen ze meer risico.’

Minister De Jonge benadrukt namelijk dat eventuele twijfelaars niet zomaar kunnen kiezen voor een ander vaccin, zolang er schaarste aan is. Op basis van een advies van de Gezondheidsraad is het vaccin van Pfizer vooral bestemd voor de ouderen. Wel kunnen mogelijk degenen die nu een vaccinatie met AstraZeneca weigeren, op een later tijdstip, als iedereen is gevaccineerd, een nieuwe kans krijgen zich alsnog te laten inenten. Maar dat zou nog maanden kunnen duren.

‘Achteraan in de rij’

‘Een kortzichtige uitspraak dat je dan weer achter aan de rij moet aansluiten’, zegt hartpatiënt Alex Dirkse. Hij vindt dat de minister in elk geval zijn risicogroep de optie zou moeten geven van een prik met een ander vaccin. ‘Als je, zoals ik, een beroerte hebt gehad, ben je erg angstig dat het je weer overkomt. Na een herseninfarct is het risico op een volgend infarct groter. Dit vaccin betekent dus een verhoogd risico op een verhoogd risico, hoe klein die kans ook zou mogen zijn.’

Volgens de huidige planning is de groep met medische risico’s als hartfalen in mei aan de beurt. ‘Ik heb soms moeite met ademhalen en vrees de dag dat het virus bij mij aanklopt. Ik leef al een jaar in isolatie’, zegt hij. ‘Met smart wacht ik op de uitnodiging voor een vaccinatie. Maar nu echt niet met AstraZeneca.’

Vaccin AstraZeneca voor 79 procent effectief in Amerikaanse studie

Uit het onderzoek dat farmaceut AstraZeneca heeft uitgevoerd voor goedkeuring in de Verenigde Staten, blijkt dat zijn vaccin voor 79 procent effectief is bij het voorkomen van ziekte. De farmaceut publiceerde maandag de eerste resultaten van het onderzoek, waar zo’n 30 duizend proefpersonen aan meededen. Het middel was volgens die gegevens 100 procent effectief bij het voorkomen van ziekenhuisopnames en sterfgevallen.

De uitkomst van het onderzoek is ook goed nieuws voor ouderen, een groep die vorig jaar niet goed was vertegenwoordigd bij klinisch onderzoek naar het middel. Daarom besloten sommige landen, waaronder ook Nederland, om in eerste instantie alleen mensen onder de 65 in te enten met het coronavaccin van AstraZeneca. Toen onder meer in het Verenigd Koninkrijk bleek dat het vaccin wel aansloeg bij ouderen, adviseerde de Nederlandse Gezondheidsraad om het toe te dienen aan ouderen.

Dit keer was zo’n 20 procent van de deelnemers aan het onderzoek 65 jaar of ouder. AstraZeneca zegt dat de effectiviteit van het coronavaccin binnen die groep 80 procent is. De uitkomst van het onderzoek wordt gezien als een stap richting goedkeuring van het middel in de Verenigde Staten, waar het vaccin nog niet wordt gebruikt.

Over het AstraZeneca-vaccin ontstond eerder deze maand onrust. Er waren meldingen dat mensen na de prik last kregen van een combinatie van trombose (de vorming van bloedstolsels) en een tekort aan bloedplaatjes. Hierop werd kortstondig gestopt met het toedienen van het vaccin, tot de Europese toezichthouder EMA stelde dat het middel veilig en effectief is. Inmiddels is ook de oorzaak van deze bijwerking ontdekt, net als een vrij eenvoudige behandelmethode. In de Amerikaanse studie werd de bijwerking, die in Europa bij 25 van de 20 miljoen ontvangers optrad, niet aangetroffen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden