Nieuws Kwetsbare patiënten

Huisartsen: kwetsbaarste patiënten missen cruciale zorg

Duizenden kwetsbare patiënten, zoals dementerende ouderen, psychiatrische patiënten en jongeren in psychische nood, blijven maandenlang verstoken van noodzakelijke zorg. Huisartsen slagen er niet in om voor deze ingewikkelde patiënten hulp te vinden bij een gespecialiseerde zorginstelling; er is geen plek voor hen.

Patiënten die zorg het hardste nodig hebben zijn de dupe. Beeld Getty Images

Huisartsen-organisatie Het Roer Moet Om, dat eerder succesvol onnodige bureaucratie in de huisartsenpraktijk bestreed, spreekt in een publicatie die het vandaag aan de Tweede Kamer aanbiedt van een ‘stille ramp’. Juist de patiënten die zorg het hardste nodig hebben zijn de dupe, stellen de huisartsen, ‘een principieel onhoudbare situatie’. 

Zorginstellingen als ggz-organisaties, ziekenhuizen en verpleeghuizen weigeren ingewikkelde patiënten omdat zij niet passen bij de doelgroep en de specialisatie van de instelling, er door personeelsgebrek geen ruimte is hen op te vangen, of omdat de tarieven die zij ontvangen van de overheid en de zorgverzekeraars juist voor deze gevallen te laag zijn. Met als gevolg dat voor patiënten met één gezondheidsprobleem vaak wel plek is, maar dat de huisarts voor de dementerende oudere met een psychiatrische voorgeschiedenis en een alcoholprobleem maandenlang moet leuren voordat zorg is geregeld.

Maatschappelijk vraagstuk van de eerste orde

Brancheorganisaties GGZ Nederland en Actiz (voor de ouderenzorginstellingen) herkennen de problemen. ‘Sterker nog’, zegt Actiz in een reactie, ‘we zien het als een maatschappelijk vraagstuk van de eerste orde’. Door het personeelstekort en de vergrijzing zal het aantal kwetsbare ouderen zonder vorm van zorg de komende jaren alleen maar toenemen. Ook de woordvoerder van GGZ Nederland wijst naar het gebrek aan personeel en naar de groeiende vraag naar geestelijke gezondheidszorg als oorzaak van de problemen.

Het onderliggende probleem dat juist de kwetsbaarste patiënten het hardst worden getroffen, is volgens Henk Schers de manier waarop de zorg wordt gefinancierd. Hij is zelf huisarts en onderzoeker aan het Radboudumc naar hoe de verschillende zorgvormen samenwerken. ‘Een patiënt past vaak niet binnen alle regels en vakjes. Het systeem is toegerust op diagnoses en ziektes, maar niet op mensen.’

Volgens een enquête onder de achterban van Het Roer Moet Om, waarop tweeduizend artsen (van de in totaal bijna twaalfduizend huisartsen in Nederland) reageerden, kon 97 procent van hen de afgelopen week een patiënt niet of pas na buitensporige inspanning verwijzen naar een gespecialiseerde zorginstelling.

Bijna 80 procent kreeg in eerste instantie nee te horen bij de ggz of een ziekenhuis, ongeveer de helft bij een ouderenzorginstelling, bijna een kwart kon geen geschikte plek vinden in de verslavingszorg. Gemiddeld hadden de huisartsen de week voorafgaand aan de enquête zes van dat soort patiënten, wat hun uren aan extra gebel en geregel kostte.

Wellicht, zegt onderzoeker Schers, zijn deze cijfers aan de hoge kant, omdat huisartsen met de meeste frustraties de enquête eerder invullen. Maar dat laat onverlet, dat ‘deze problematiek echt overal voorkomt’. Een zware last voor huisartsen, ‘omdat je ook na drie afwijzingen verantwoordelijk blijft voor de patiënt’.

Fundamentele problemen

‘Wij doen dit niet om met de vinger te wijzen naar zorgverleners in ggz-instellingen, ziekenhuizen of verpleeghuizen’, zegt Bart Meijman, huisarts en één van de initiatiefnemers van Het Roer Moet Om. ‘We lopen tegen fundamentele problemen aan, zoals dat in ons zorgsysteem niet de wil tot samenwerking leidend is, maar de opdracht tot concurrentie.’ De politiek zou volgens Meijman veel meer moeten aandringen op regie in de zorg. ‘Ingewikkelde zorg kan absoluut niet aan de markt worden overgelaten.’

Ook de ministers De Jonge (Volksgezondheid), Bruins (Medische Zorg en staatssecretaris Blokhuis (onder andere de ggz) laten in een gezamenlijke reactie weten dat de zorgen van de huisartsen ‘voor een belangrijk deel ook onze zorgen [zijn]'. ‘ Daarom is het ook belangrijk dat huisartsen, gemeenten, wijkteams, zorgaanbieders en zorgverzekeraars in de regio als team met elkaar (gaan) samenwerken om de juiste zorg op de juiste plek te organiseren.’ Voor de zomer komt het kabinet met nieuwe voorstellen om de zorg 'betaalbaar en organiseerbaar’ te houden.  

Drie huisartsen over hun meest schrijnende casus: ‘De vliegen krioelen in haar blinde oog.’

Huisartsen slaan alarm. Nooit eerder hadden zij zoveel moeite hun kwetsbare patiënten door te verwijzen naar zorg die zij heel hard nodig hebben. Belangrijkste klacht: juist de mensen die niet in het plaatje passen van de ideale patiënt, vallen tussen wal en schip. Met alle gevolgen van dien. Drie huisartsen vertellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden