Interview Adrie Heijnen

Huisarts plaatst kanttekeningen bij hiv-preventiepil prep: ‘Medicijnen zijn voor als je ziek bent’

Adrie Heijnen, huisarts op de Wallen. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Huisarts Adrie Heijnen plaatst kanttekeningen bij het vergoeden van preventie-pil prep. ‘Ik pleit nog steeds voor het ‘good old’ condoom.’

Prep, een pil die hiv-infectie voorkomt, wordt de komende vijf jaar grotendeels vergoed voor de ‘risicogroep’ van mannen die seks hebben met mannen. Huisarts en seksuoloog Adrie Heijnen (62), zelf homoseksueel, heeft daar gemengde gevoelens bij.

Hij werkt sinds de aidscrisis in de jaren tachtig met hiv-patiënten en begeleidt in zijn praktijk in hartje Amsterdam zeventig mannen die prep nu al op eigen kosten gebruiken.

U was wat huiverig voor een interview, omdat lobbyorganisaties eerder vielen over uw uitspraken dat prep een roekeloze leefstijl zou faciliteren. Wat namen zij u precies kwalijk?

‘Ze vonden mijn opmerkingen stigmatiserend. Ik had gezegd dat er een kleine groep homomannen is die roekeloos onbeschermde seks heeft met veel wisselende partners. Die uitspraken deed ik na een werkdag waarop ik drie van zulke mannen in mijn praktijk had gehad met een soa. Dan word je als arts soms een beetje wanhopig, zeker als het gaat om mannen die onveilige seks hebben onder invloed van heftige drugs als crystal meth. Dat neemt niet weg dat het merendeel van de homomannen heel bewust kiest voor een eigen safe-sex-strategie. In het gesprek daarover pleit ik nog steeds graag voor het good old condoom.’

Pleitbezorgers van prep stellen dat je pragmatisch moet zijn: er blijft een groep mannen die een condoom onhandig of niet lekker vindt en voor hen is prep een uitkomst.

‘Ik zie natuurlijk ook dat er een bepaalde condoommoeheid optreedt en er is een grote groep die altijd heeft gevreeën met de angst dat er iets misgaat. Ik begrijp dat goed hoor, ik heb ook weleens een condoom aan de kraan gehangen om te kijken of-ie niet kapot was gegaan. Maar we moeten het condoom niet aan de wilgen hangen.

‘Er is geen enkele preventiestrategie ooit zo effectief geweest als condoomgebruik in de hiv-epidemie. Bij goed gebruik biedt het 98 procent bescherming. In de praktijk komt scheuren bijna niet voor. Hier om de hoek zit de Condomerie, daar kun je zelfs condooms op maat bestellen. Ik raad het iedereen aan, je loopt toch ook alleen lekker op schoenen die goed passen? Die condoommoeheid is deels aangepraat. Ik hoor van jonge patiënten dat in hun homovriendengroep iedereen aan de prep zit, er is groepsdruk om het zonder condoom te doen.’

U maakt zich daar zorgen om?

‘Ja, want prep beschermt niet tegen andere soa’s en daarin zien we al jaren een stijgende lijn. Die stijging was er overigens al voor de introductie van prep, dus het verband aantonen is moeilijk. Er wordt nu gezegd: het aantal soa’s neemt door prep niet toe. Maar in de risicogroep van de prep-proef zaten ook mensen die daarvoor al zes of zeven keer per jaar met een soa bij de dokter zaten, dus dan is er weinig ruimte voor een toename. Soa's zijn goed behandelbaar en prep-gebruikers komen elke drie maanden op controle, dus je bent er snel bij. Maar toch, als je voor de derde keer een anale druiper hebt, daar wordt een mens niet blij van.’

Adrie Heijnen, huisarts op de Wallen. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

U zou prep zelf niet gebruiken?

‘Nee, ik vind het toch schuren om hiv-remmers te slikken om te voorkomen dat je de rest van je leven hiv-remmers nodig hebt. We schuiven op naar een medicalisering waar ik geen voorstander van ben. Medicijnen zijn voor als je ziek bent. Ik vind het ook schrijnend dat eenderde tot de helft van de hiv-patiënten ter wereld geen toegang heeft tot hiv-remmers, en dat wij die middelen hier gebruiken om lol te hebben. Maar als hulpverlener gaat er niet om wat ik zelf zou doen. Als een patiënt geregeld soa’s oploopt, wijs ik hem zeker op prep. Want het werkt.’

Wat is de ervaring met uw zeventig patiënten die nu al op eigen kosten prep gebruiken?

‘Voor een deel gaat het om wat oudere mannen die de aidscrisis nog hebben meegemaakt en altijd seks hadden met angst. Zij voelen zich nu rustiger. Die groep gebruikt vaak ook nog een condoom en slikt prep vaker on demand, dus alleen als ze weten dat ze seks gaan hebben. Voor jonkies is seks plannen lastiger, die slikken meestal dagelijks. De therapietrouw is hoger dan ik had verwacht. Je ziet dat mensen in het begin wat losser worden met condooms. Als ze dan twee keer een soa hebben opgelopen, komen ze daar vaak van terug.

‘Toen prep net werd geïntroduceerd kostte het hier rond de 500 euro per maand. Ik had toen patiënten die speciaal een vakantie in Zuidoost-Azië planden om het daar goedkoper te kunnen aanschaffen. Nu is het patent vervallen en kost het rond de 48 euro per maand. Veel voor een jongere, maar de meeste andere groepen kunnen dat wel betalen.’

Wat vindt u ervan dat prep straks wordt vergoed?

‘Ik moest wel een paar keer met mijn ogen knipperen. Het is natuurlijk fijn voor de homojongens en ik ben ervoor, maar als je het in de bredere context bekijkt, is het vreemd. Bij de ggd ligt de rode loper uit voor risicogroepen: die kunnen daar gratis testen op soa's en krijgen straks op zeven ggd-locaties prep grotendeels vergoed. Maar een heteroseksueel moet zijn eigen risico aanspreken voor een soa-test en kan niet anoniem bij de ggd terecht.

‘De anticonceptiepil zit voor vrouwen niet in het basispakket, dat wordt gezien als een eigen verantwoordelijkheid. Intussen kan ik de abortuskliniek maandelijks verblijden met een nieuwe klant. Dat dat nog nodig is in Nederland, vind ik bizar. Ik ben voor gratis preventie bij de huisarts voor alle groepen. Ik zit hier niet alleen voor de homoman, maar ook voor de heteroseksuele studente.’

Wat is prep?

Prep (pre-expositie profylaxe) is een preventieve behandeling tegen hiv die dezelfde remmers bevat als medicijnen voor hiv-positieven (tenofovir en emtricitabine). Studies tonen aan dat prep bij consistent gebruik het risico op hiv-overdracht met 90 procent vermindert. Voor continue bescherming is dagelijks slikken nodig. Voor tijdelijke bescherming werkt het innemen van twee tabletten voor en na de seks ook. In Nederland is prep totnogtoe verkrijgbaar op eigen kosten (ongeveer 50 euro per maand). Vanaf volgend jaar wordt het middel vergoed tegen een eigen bijdrage van maandelijks 12 euro. 

Dit schreven we eerder over hiv en prep

De Volkskrant volgt drie mannen die meedoen met een proef (AMPrEP) die in 2015 in Amsterdam van start ging. Hoe beïnvloedt prep het seksuele gedrag van homo’s die al hun hele leven hiv vrezen?

Prep moet beschikbaar worden gesteld aan mannen die (onbeschermde) seks hebben met andere mannen. Zo luidt het advies dat de Gezondheidsraad in maart heeft uitgebracht aan de minister.

In oktober verliep het patent van Farmaceut Gelead op de hiv-preventiepil prep. Het medicijn is nu verkrijgbaar bij de apotheek voor 99,50 euro per maand. Voorheen kostte het middel 550 euro per maand.

De Volkskrant volgde deelnemers aan een proef met  prep. Lees hier deel 1: Hiv-preventiepil biedt homo's seks zonder angst. Lees hier deel 2: 'In het begin was het best een ding om als gezond persoon zo'n zwaar medicijn te gebruiken'

Bert Oele en Erwin Kokkelkoren, de cowboys van hiv-land, kregen in 1991 te horen dat ze besmet waren met het hiv-virus. Ze hoorden bij de eerste dertig patiënten die in 1996 de eerste hiv-remmers mochten uitproberen: ‘Die ziekte? Ach, in elk leven gebeurt wel wat’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden