REPORTAGE

Huis van gevallen partijbons Zhou Yongkang is toeristentrekker

Met hun mobiele telefoons in de aanslag stappen vier dagjesmensen uit een goudkleurige BMW. Een bejaarde boer wijst de weg terwijl ze hun eerste selfies nemen. 'Voor Zhou Yongkang rechtsaf.' Nadat de voormalige Chinese veiligheidschef werd beschuldigd van corruptie en machtsmisbruik, ontpopte zijn geboortedorp Xiqiantou zich tot een vreemdsoortige toeristenattractie. Donderdag werd Zhou (73) veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf.

Het huis van Zhou Yongkang. Beeld Rubin Lundgren
Het huis van Zhou Yongkang.Beeld Rubin Lundgren

Een onverwachtse anti-climax, want er was een openbaar proces beloofd. Nu blijkt dat de zaak eind mei achter gesloten deuren is behandeld, wegens de gevoeligheid van zes staatsgeheimen die het voormalige Politburo-lid heeft gelekt. Daarover werd gisteren niets meer bekend gemaakt dan dat 'de gevolgen voor de natie beperkt waren'. In combinatie met de ruim 104.000 euro steekpenningen die Zhou in zijn zak stak, plus de 325 miljoen euro die zijn familie en vrienden in zijn naam bij elkaar ritselden, is het doorgeven van die topgeheime documenten in principe goed voor de doodstraf. Omdat Zhou 'berouw' toonde is levenslang genoeg, aldus de rechtbank.

Onbewogen zei Zhou af te zien van hoger beroep. En zo was met een lakoniek nieuwsitem van nog geen zeven minuten op de staatstelevisie de carriere van een van de meest gevreesde mannen in China voorbij.

'Ik was apetrots dat een van ons het tot nationaal leider had geschopt,' zegt zijn oude buurman (67) in Xiqiantou. Die heet ook Zhou, net als alle andere 385 inwoners, maar er kwam maar een Zhou in Peking terecht. 'Daar heeft hij keihard voor gewerkt. Zijn ouders waren geen revolutionaire helden die als kruiwagens fungeerden. Ze vingen paling en verkochten die op de markt om zijn schoolgeld te betalen,' aldus de buurman.

Zhou Yongkang in de rechtbank in Tianjin in China. Beeld reuters
Zhou Yongkang in de rechtbank in Tianjin in China.Beeld reuters

Dagjesmensen

Aanvankelijk vond hij de stroom nieuwsgierigen, die de bescheiden witte villa van de Zhou's begluren erg onaangenaam. Chinese politici genieten oneindig veel privacy. Informatie over hun familie, woonadressen of geboorteplaatsen worden volledig afgeschermd, en rondhangen op locaties die met leiders worden geassocieerd levert een officiele vermaning of ergere problemen op. Die geheimzinnige onbereikbaarheid geeft de machthebbers een geheimzinnig aura van onaantastbaar gezag. Toen de naam en locatie van Zhous geboortedorp vorige zomer ineens op straat lag, wist heel China dat de totale deconfiture nabij moest zijn.

Schuw om zich heen kijkend nemen de dagjesmensen - ze komen helemaal uit de West-Chinese stad Xian - foto's van een vijver bij het familiehuis. 'Dat water is zo schoon, ze kunnen er hun kleren in wassen,' zegt de man, die niet wil vertellen wat hij voor de kost doet. Zhou's familiegraf slaan ze over, besluiten ze bij het zien van twee zwarte Audi's met ongeuniformeerde zware jongens op de uitvalsweg. Geheime dienst, sissen de dorpelingen. Die nam zijn intrek in het dorp in december 2014, toen het onderzoek naar Zhou een hoogtepunt bereikte: zijn jongste broer Yuanxin, die nog het familiehuis woonde, werd permanent onder huisarrest gehouden. 'Tien man staatsveiligheidsdienst zaten bij de vijver en deden alsof ze aan het vissen waren, terwijl ze het huis in de gaten hielden,' fluistert een boerin.

De dorpelingen zijn gewend aan politici. Toen Zhou's ster in de Chinese olieindustrie begin jaren negentig steeg, kwamen ambitieuze partijleden uit de hele provincie Jiangsu naar Xiqiantou. Wie Zhou Yuanxin zover wist te krijgen dat hij een goed woordje deed bij de grote broer Zhou in Peking, maakte sneller promotie. Tegen de tijd dat Zhou als minister van openbare veiligheid oppermachtig was, was de toeloop dusdanig dat een parkeerterrein bij het familiegraf werd gebouwd voor alle sjieke auto's met politici die de Zhou-clan op dodenherdenkingsdagen de eer kwamen bewezen. Later kreeg het inmiddels wat verwende dorp nog de zogenaamde Yongkang Boulevard, een brede asfaltweg speciaal aangelegd voor Zhou Yongkang en zijn volgauto's.

Terwijl omliggende nederzettingen voor nieuwbouw moesten wijken, werd in Xiqiantou nog geen kippenhok gesloopt. Partijbaasjes profileerden het dorp als 'dierbare historische bakermat' van een loyale dienaar van de partij. Dit gevlei zou Zhou zo hebben ontroerd dat hij diegenen die bij broer Yuanxin voor het behoud van Xiqiantou had gepleit, in Peking ontving. Zo'n audientie is het begin van promotie, vriendendiensten en financieel gewin. Of het nu om een zoon gaat die toelating zoekt tot een elitaire politieacademie of het meepikken van een graantje in Zhou's zakelijke imperium in de staatsenergiesector: alles begint met een knikje van Zhou Yongkang.

Geen bedevaartsoord

Tot Zhou na zijn pensionering in 2012 plotseling uit het openbare leven verdween. 'Politieke macht en corruptie gaan hand in hand in China, maar pas als iemand politiek lastig wordt en in de weg staat van de economische hervormingen die Xi Jinping wil doorvoeren, valt een politicus,' aldus corruptie-expert Liao Ran in de New York Times. Xi wil de staatssector, bijvoorbeeld de olie-industrie waar Zhou de scepter over zwaaide, hervormen, en niets breekt de macht van zo'n staatsmonopolie zo goed open als een zuivering.

Bovendien had Zhou verkeerde politieke vrienden. Met generaal Xu Caihou en de eerder gesneuvelde politici Bo Xilai en Ling Jihua hield Zhou zich bezig met 'politieke activiteiten buiten de partij'. Volgens geruchten beraamde deze 'Bende van Vier' zelfs een coup. Als openbare orde-tsaar was Zhou onaantastbaar; hij had controle over politie, de beruchte paramilitaire ordedienst en de staatsveiligdienst. Dat maakte hem tot de gevaarlijkste man van China, maar om die bescherming na zijn pensionering voort te zetten, moest Bo de positie van Xi innemen.

Zijn loyaliteit zou zover zijn gegaan dat hij Bo tipte toen diens positie onder druk stond. Of deze waarschuwing tot de zes gelekte staatsgeheimen behoorde, bleef gisteren een mysterie. De rechtbank gaf alleen prijs dat Zhou de documenten doorgaf aan zijn vertrouweling Cao Yongzheng, een helderziende manager van Zhou's westelijke oliebronnen. Zhou liet op Cao's advies in 1990 het familiegraf met bomen omzomen. Elke opknapbeurt van Xiqiantou zou volgens de waarzegger Zhou geluk brengen in zijn carriere.

Maar hoe keurig het dorp ook is, Xiqiantou wordt geen bedevaartsoord. Hoogstens komen wat nieuwsgierigen kijken naar het huis van de hoogste gevallen politicus in de geschiedenis van de Chinese communistische partij. De Yongkang-boulevard heeft aan de val van Zhou wel een nieuw glimmend naambordje aan overgehouden. Die heet nu gewoon Oostenweg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden