Huis te groot? Dan moeten sociale huurders verplicht verhuizen

De doorstroming van sociale huurwoningen in Amsterdam stokt, onder meer doordat mensen in te grote huizen blijven wonen. Gedwongen verhuizen is volgens woningcorporatie Stadgenoot de oplossing.

Beeld arie kievit

Met een kritische blik keuren Meryem en haar tienerdochter Nora het appartement op de vierde verdieping aan de Olmenweg in Amsterdam-Oost. Woningcorporatie Stadgenoot is het huizenblok grondig aan het renoveren en deze driekamerwoning is als eerste klaar. Plafonds en muren zijn geïsoleerd en ramen vervangen door dubbel glas. 45 vierkante meter voor een huur van 592 euro per maand.

Dat alles bevalt Meryem wel. Maar bij de vloer heeft ze haar bedenkingen, zegt ze, terwijl ze met haar hak op de grond tikt. Onder het isolatiemateriaal ligt hout. 'Nora voetbalt op hoog niveau, dus er rolt nog weleens een bal door de kamer', zegt ze. 'Met beton hebben de buren daar minder last van.'

Meryem is in de positie om enige eisen te stellen. 'Ik woon nu in Diemen in een vrijesectorhuurwoning voor 1.100 euro per maand. Elk jaar wordt het duurder, maar ik kan het nog betalen.' Aangezien ze geen haast heeft, wil ze de 23 jaar wachttijd die ze sinds 1994 bij Woningnet heeft opgebouwd niet te snel opgeven. 'Als ik accepteer, ben ik die wachttijd kwijt, dus ik moet wel iets heel goeds vinden.'

Verhuurmakelaar Remco Vos kijkt er niet van op dat hij in de Olmenweg nogal wat kieskeurige kijkers treft. Regelmatig maakt hij mee dat een paar honderd mensen reageren op een vrijgekomen woning, maar dat na de eerste bezichtiging niemand ja zegt. 'Ik begrijp dat, gezien de lange wachttijden, maar zonde is het wel, want dan staat die woning ook weer langer leeg.'

Potentiële huurders kijken rond in een gerenoveerde woning aan de Olmenweg in Amsterdam-Oost.Beeld Arie Kievit / de Volkskrant

Doorstroming loopt vast

Bij Stadgenoot, met ruim dertigduizend woningen een van de grootste corporaties van de stad, heeft de gemiddelde nieuwe huurder veertien jaar op de wachtlijst gestaan op het moment dat hij een huis accepteert. Alleen vluchtelingen en huurders met medische urgentie krijgen nog snel onderdak. Eenderde van alle vrijgekomen Stadgenootwoningen gaat naar die groep.

Intussen blijven zittende huurders steeds langer op één plek wonen: gemiddeld wisselen de huizen van Stadgenoot nog maar eens in de twintig jaar van eigenaar. En zo loopt ook de doorstroming van sociale huurwoningen steeds verder vast.

Door duizenden huurwoningen te verkopen of in de vrije sector te verhuren, droegen de Amsterdamse corporaties afgelopen decennium zelf ook flink bij aan de lengte van de wachtlijsten. Maar die uitverkoop stokt. En vorig jaar spraken zij af jaarlijks weer 2.400 sociale huurwoningen bij te bouwen.

Voor de wachttijden lost dat betrekkelijk weinig op, vermoedt bestuurder Marien de Langen van Stadgenoot. Daarom heeft hij zijn oog laten vallen op een andere mogelijke oplossing: 'Als we onze woningen beter verdelen, kunnen we in de Amsterdamse sociale huurwoningen veel meer mensen huisvesten. In Nederland worden ongeveer 400 duizend sociale huurwoningen met vier of meer kamers verhuurd aan alleenstaanden, blijkt uit een vorig jaar gepresenteerd rapport van het Rijk. Hoeveel grote woningen van Stadgenoot 'niet passend' worden verhuurd, weet De Langen niet precies. 'Maar het zijn er duizenden.'

Wachttijden

De kieskeurige huurders zijn een vreemd gevolg van de enorme wachttijden voor sociale huurwoningen in Amsterdam. Niet zelden vindt een huis pas na de derde bezichtiging een nieuwe bewoner. Veelzeggend voorbeeld is de toewijzing van veertig nieuwbouwappartementen van Stadgenoot in de Kolenkitbuurt in Amsterdam-West. Er reageerden vorige maand 2.500 mensen op, van wie er 250 een uitnodiging kregen voor de bezichtiging. Dat waren degenen die op basis van urgentieverklaringen of langste wachttijd boven aan de lijst stonden. Uiteindelijk werden maar zeven woningen verhuurd. Binnenkort organiseert Stadgenoot een ronde voor de nummers 251 tot 500 op de lijst.

'Wooncontract'

Hij pleit ervoor de landelijke huurwetgeving aan te passen zodat hij huurders een 'wooncontract' kan aanbieden. Daarin garandeert hij niet langer één specifieke woning, maar een huis dat past bij inkomen en gezinssamenstelling van de huurder. Als bij een periodieke toets blijkt dat het huishouden kleiner is geworden - door scheiding, overlijden of kinderen die uit huis gaan -, kan het gedwongen worden een kleiner huis te accepteren.

Het voorstel is bepaald omstreden. Bij huurdersvereniging Woonbond begint directeur Ronald Paping te vloeken zodra het wooncontract ter sprake komt. 'De afgelopen tien jaar hebben de Amsterdamse corporaties zelf duizenden sociale huurwoningen verkocht of geliberaliseerd en ze hebben geld verspeeld met commerciële projecten, waardoor ze niet meer kunnen bijbouwen. En nu willen ze het probleem aanpassen door rechten van de huurders verder uit te kleden.'

Volgens Paping is in Den Haag onlangs al meer dan genoeg gebeurd om de doorstroming te bevorderen. Zo kunnen huurders met hoge inkomens een extra huurverhoging krijgen en hebben corporaties sinds dit jaar meer ruimte om de huren van mensen die relatief goedkoop wonen sneller te verhogen. 'Verder is de belangrijkste oplossing voor dit probleem natuurlijk meer huizen bijbouwen.'

Potentiële huurders kijken rond in een gerenoveerde woning aan de Olmenweg in Amsterdam-Oost.Beeld Arie Kievit / de Volkskrant

Zwaard van Damocles

Ook Johan Conijn, hoogleraar woningmarkt, is kritisch. Hij begrijpt waar de wens van Stadgenoot vandaan komt. 'Sociale huurders die te groot wonen, zijn een reëel probleem in Amsterdam en andere populaire steden.' Maar een wooncontract waarmee huurders kunnen worden gedwongen een kleinere woning te accepteren, ziet hij niet zitten. 'De arbeidsmarkt is de afgelopen jaren al veel flexibeler geworden. Je moet dan erg oppassen ook het behoud van je huis onzeker te maken.'

Dat Stadgenoot huurders wel huisvesting garandeert en zo juist zekerheid zou bieden, is volgens Conijn betrekkelijk. 'Mensen zijn geworteld in hun huis of buurt, als de onzekerheid daarover als een zwaard van Damocles boven hun hoofd hangt, is dat echt slecht voor hun welbevinden.' Als oplossing ziet Conijn meer in regelingen die verhuizen naar een klein huis financieel aantrekkelijker maken. 'In Engeland kennen ze bijvoorbeeld een zogenoemde bedroom tax.'

Potentiële huurders kijken rond in een gerenoveerde woning aan de Olmenweg in Amsterdam-Oost.Beeld Arie Kievit / de Volkskrant

De Langen hoopt dat zijn woonrecht aan de formatietafel in Den Haag op meer enthousiasme kan rekenen. Intussen werkt Stadgenoot er hard aan zo veel mogelijk woningen te blijven aanbieden. Zoals aan de Olmenweg, waar de huurwoningen lang op de nominatie stonden om gesloopt te worden en plaats te maken voor kantoren.

Remco Vos concludeert na afloop van de eerste bezichtiging dat het een goede beslissing is geweest om dat niet te doen. 'Een opkomst van 45 procent en veel positieve reacties. Deze verhuur ik zeker in één keer.' Al kijken Meryem en Nora nog even verder.

Potentiële huurders kijken rond in een gerenoveerde woning aan de Olmenweg in Amsterdam-Oost.Beeld Arie Kievit / de Volkskrant

Lees verder

Baas in je eigen huurhuis
Sloop leek onvermijdelijk in de Haagse Roggeveenstraat. Toen sloegen de bewoners de handen ineen en vormden een coöperatie die de geliefde straat opkocht. De panden met elkaar opknappen is wel rendabel. (+)

Geldvraag
Mijn sociale huurwoning in de Amsterdamse Pijp is de afgelopen vijf jaar 30 procent duurder geworden. Word ik de stad uit gejaagd? (+)

Microwoning in opkomst
Onder druk van hoge huren en huizenprijzen gaat de stadsbewoner weer kleiner wonen. Het eenkamerappartement van minder dan 40 vierkante meter rukt op in de Randstad, al roept het wonen in zulke 'hokken' ook weerstand op. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden