Column

'Huidige maatschappelijke debat is eerder een eindeloze reeks inleidende beschietingen'

Hoe goed is het debat, vroeg de Volkskrant zich af, en als antwoord volgde volgens columnist Jean Wagemans wel een heel vage en opmerkelijke conclusie. Want in hoeverre is er in Nederland überhaupt sprake van een debat?

Een aanhanger van een dierenrechtenorganisatie protesteert tegen het slachten van hanen bij een discussie over het eten van vlees in debatcentrum De Balie in Amsterdam. Beeld ANP

In de serie Hoe goed is Nederland? werd afgelopen maandag de kwaliteit van het maatschappelijk debat beoordeeld. Volgens het artikel is het maatschappelijk debat in Nederland 'goed, maar veel minder beschaafd dan voorheen' (de Volkskrant, 11 februari 2013).

Deze algemene conclusie is behalve heel algemeen ook heel opmerkelijk. Want wat wordt er precies verstaan onder een 'goed' debat? In het artikel wordt gesteld dat de huidige situatie in Nederland vergelijkbaar is met die in de Gouden Eeuw: 'Nergens vlogen zoveel pamfletten van de drukpers, zoals Nederlanders nu ook de meeste tweets de wereld in slingeren'. Terwijl er in de tussenliggende tijd helemaal geen sprake was van een debat: 'In de 18e en 19e eeuw verstomde het debat. Het werd gedomineerd door elitaire, liberale burgers, die alleen wetenschappelijke argumenten toelaatbaar achtten.'

De vraag of een debat 'goed' is, hangt blijkbaar niet af de kwaliteit van de discussiebijdragen, maar van de hoeveelheid meningen die er wordt geproduceerd. Kwantiteit is kwaliteit.

Maar wanneer is een debat dan wel 'goed' te noemen? Met de inhoud kan het niets te maken hebben, die maatstaf is te subjectief. Over elke mening, ook al is die te belachelijk voor woorden, kun je een kwalitatief hoogstaand debat voeren. Bovendien, als je een bepaalde mening te belachelijk voor woorden vindt, dan is dat gewoon een manier om te zeggen dat je het er niet mee eens bent. Dan moet het debat nog beginnen.

In een goed debat wordt een poging ondernomen om de mening van de tegenstander te weerleggen. Want je eigen mening ertegenover plaatsen, dat kan iedereen. Het wordt pas interessant wanneer je kunt aantonen dat de mening van de ander niet klopt. Wanneer we, zoals de filosoof Hegel dat zo mooi gezegd heeft, 'den Gedanken ... den Krieg in Feindes Land spielen sehen'.

Maar het kan nog beter. Want een tegenargument verzinnen om de mening van de ander onderuit te halen, dat is niet zo moeilijk. Het is pas echt knap wanneer je de mening van de tegenstander weerlegt door gebruik te maken van diens eigen argumenten. Wanneer je de oorlog niet alleen op het terrein van de vijand voert, maar ook met diens wapens.

Is het huidige maatschappelijke debat in Nederland naar deze maatstaven een 'goed' debat? Ik zou zeggen dat het nauwelijks een debat te noemen is. Eerder een oorverdovende hoeveelheid inleidende beschietingen.

Jean Wagemans is filosoof en universitair docent argumentatietheorie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.