HP/De Maand

HP/De Tijd heeft weer een storm overleefd, maar moest zichzelf wel opnieuw uitvinden: het verschijnt vanaf vandaag als maandblad. 'Wij zijn vrij van dogma's, rebels.'

Met milde spot en goedgeluimd sluit hoofdredacteur Frank Poorthuis een kort exposé af: 'Kortom, een sieraad voor op de koffietafel.' Aan een muur hangen de pagina's van het eerste nummer van het nieuwe maandblad HP/De Tijd. Poorthuis licht enthousiast toe.


De redactie van HP/De Tijd is gevestigd in het gebouw van uitgeverij Audax op een bedrijventerrein aan de rand van Amsterdam. De romantiek van de journalistiek is hier ver te zoeken, de grachtengordel ook trouwens, maar het verleden leeft voort dankzij posters van oude covers. Het is er sfeervoller dan verwacht. Rommeliger ook.


Vorige week verscheen HP/De Tijd voor het laatst als weekblad, maar de stemming op het Amstel Business Park is geenszins bedrukt. Er is weer hoop. Audax pompt de komende twee jaar een paar miljoen euro in het maandblad. Ook in de website wordt geïnvesteerd. Het had slechter kunnen aflopen met een redactie die jarenlang zwaar op de proef is gesteld, zuchtte onder grillige hoofdredacteuren en, vooral, oplageverlies - meer nog dan dat van de concurrenten Vrij Nederland en, tot vier jaar geleden, de Groene Amsterdammer.


Dat HP/De Tijd alle stormen heeft overleefd, mag een wonder heten, hoewel er ook een rationele verklaring voor is: Audax-oprichter/directeur Jacques de Leeuw is nog steeds bereid geld in de titel te pompen. 'Miljoenen zelfs', zegt Poorthuis, 'De Leeuw gelooft in de titel en hij gelooft in de redactie.'


Tegen zijn stelling dat de keuze ging tussen stoppen of doorgaan in een andere vorm, valt weinig in te brengen. In de 22-jarige geschiedenis van HP/De Tijd, ontstaan uit een fusie van de Haagse Post (links, trendgevoelig) en De Tijd (katholiek, bedachtzaam) is oplageverlies de rode draad.


Poorthuis zegt dat er wat moest gebeuren. Doorgaan op de oude manier zou wéér een verlies van vijf, zes ton hebben veroorzaakt. 'We hebben de oplage omhoog kunnen brengen naar 21 duizend, maar dat is nog steeds geen cijfer waarmee je een florerend weekblad kunt maken.'


Poorthuis werkte eerder bij de Volkskrant, Vrij Nederland, De Pers en Het Parool. Sinds februari 2011 is hij hoofdredacteur van 'een vreemd blad', zoals redacteur Matt Dings het twee jaar geleden noemde. HP/De Tijd bestond in september 2010 twintig jaar en voor het jubileumnummer schreef Dings een omvangrijke, smeuïge reconstructie. De kernachtige beschrijving van Dings in het jubileumnummer:


'Openlijke en verbloemde strijd tussen bloedgroepen. Een riskant experiment met een zondagskrant. Een haat-liefdeverhouding met de grachtengordel. Periodes met een hang naar diepzinnigheid én naar populaire cultuur. Terugkerende buien van recalcitrantie. Briesende directeuren. (...). Een flirt met Almere. Een redactieteam met burgertrutten, strippers en cokesnuivers. Veel mutaties (...). Ontslagen hoofdredacteuren. Verliefde adjuncten. Oplagegolven.'


Dings eindigt met een tegenstelling die de woelige geschiedenis en de voortdurende verwarring en stemmingswisselingen ter redactie van HP/De Tijd fraai illustreert: 'Het best gehumeurde blad. Het slechtst gehumeurde blad.'


De geschiedenis daarvan valt uiteen in drie perioden. De eerste jaren kenmerkten zich door de moeizame vermenging van de bloedgroepen Haagse Post en De Tijd, onder de hoofdredacteuren Ad 's-Gravesande en Gerard Driehuis. In de periode daarna, onder Bert Vuijsje (1996-2000), was het relatief rustig. Aan de hand van diens opvolger, Henk Steenhuis, joeg HP/De Tijd links Nederland de gordijnen in: 'de Fortuynbode' werd het blad in die jaren genoemd.


Door de keuze van Steenhuis om het opkomende populisme uitvoerig te beschrijven, vervreemdde HP/De Tijd zich van een deel van de achterban en, ook voor een deel, de eigen redactie.


Nadien kreeg de ziel van het blad een nieuwe aanval te verduren. Jan Dijkgraaf, de opvolger van Steenhuis, trok de muren omver. HP/De Tijd moest 'minder grachtengordel' worden en aan het 'grachtengordeldenken' van de redactie moest een einde komen. Hier sprak een Rotterdammer met een gezonde weerzin tegen de Amsterdamse culturele elite. Brekend met het verleden koos Dijkgraaf een nieuwe doelgroep. De beoogde nieuwe lezer was een man die vanuit Amsterdam naar Almere was verhuisd, een veertiger. De redactie was geschokt.


Vuijsje kan zich er nog steeds over opwinden. Zijn band met het weekblad was wellicht ook iets inniger dan die van andere hoofdredacteuren. Hij werkte elf jaar voor de oude Haagse Post en was een overtuigd aanhanger van de overigens nergens geformuleerde beginselen van het blad.


'Toen ik hoofdredacteur van HP/De Tijd werd, was er nog steeds iets zichtbaar van de bloedgroepenstrijd. Ik was een representant van de Haagse Post; van een rebels en sceptisch blad met het hart op de juiste, linkse plek, maar zonder volgzaam te zijn. Wij waren de vriend die links zijn feilen toonde, zich hevig verzette tegen godsdienstige onzin, en die authentiek geëngageerd was.' Dat blad bestond niet meer in de jaren na de eeuwwisseling. 'Na mijn vertrek is er iets buitengewoon tragisch gebeurd.'


Over zijn opvolgers is Vuijsje dodelijk. Jan Dijkgraaf noemt hij een 'vreselijke proleet en een belachelijk iemand'. 'Maar Henk Steenhuis is de man die het blad heeft vermoord. Hij heeft van HP een Pim Fortuyn-schoolkrantje gemaakt en een traditie van enkele decennia om zeep geholpen. De LPF-bode, werd het blad intern genoemd.'


Vuijsje nam het Steenhuis niet kwalijk dat hij verhalen over Fortuyn en het populisme liet schrijven. De zonde was dat de redactie de opvattingen van Fortuyn overnam. 'De redactie deed enthousiast mee aan het idiote bashen van de islam. En toen verscheen plotseling dat kliekje van Dijkgraaf. Dat was de doodsteek voor het blad.'


Chef-redactie Boudewijn Geels was een van de ooggetuigen. Hij raakte in 2000 via een 'vakantiebaantje' verzeild op de redactie en ging er niet meer weg. Zijn relativerende samenvatting van twaalf jaar HP/De Tijd: 'Never a dull moment.'


In zijn terugblik legt Geels andere accenten dan Vuijsje. 'Fortuyn kwam op en wij bestudeerden dat fenomeen serieus. Zonder dedain en vooringenomenheid, wat in die dagen bepaald geen usance was. Wij liepen voorop.'


En tja, Jan Dijkgraaf. Over hem praat men liever niet meer. Poorthuis zegt dat HP/De Tijd onder zijn regime 6.000 abonnees heeft verloren. Geels: 'Man van de gestampte pot, Rotterdams type, daar kan ik wel iets mee. Maar inhoudelijk? Voor dit blad was hij geen goede hoofdredacteur. Wat ik hem het meest verwijt, is dat hij er zo op hamerde dat HP/De Tijd geen blad voor de grachtengordel moest zijn. We moesten een blad maken voor iemand die Klaas Fransen heette, 41 jaar oud was en in Almere woonde. Helaas begreep de grachtengordel die boodschap vrij goed. Massaal werden abonnementen opgezegd.'


Poorthuis, welwillend: 'Dijkgraaf is een stamper. Hij durft tegen de heersende mode in te gaan.' De laatste hoofdredacteur van het weekblad HP/De Tijd plaatst de neergang in een breder perspectief en wijst ook op de almaar krimpende markt van de opinieweekbladen. 'Het ging gewoon niet meer.' Hoopvol en optimistisch vertelt hij over de vlucht naar voren, in de vorm van een maandblad en een opgetuigde site. De woorden zijn groot. HP/De Tijd gaat op zoek naar een nieuwe journalistieke missie. 'Ons vak is niet een weekblad maken, ons vak is journalistiek bedrijven.'


'Raar blad', was de kop boven het jubileumverhaal in 2010. Maar wat was het weekblad HP/De Tijd? En wat wordt het?


Poorthuis: 'HP/De Tijd heeft nooit ergens bij willen passen. Het heeft altijd door modes en trends heen proberen te prikken. Dat blijft zo. Onze slogan is: oordeel zelf. Dat past bij ons. We zijn, eh, anarcho-liberaal. Vrij van dogma's. Rebels.'


Redactiechef Geels: 'Dit is nog steeds een sterk, cool merk. Iedereen kent ons. We lijken veel groter dan we zijn.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden