Houten korrels met een luchtje

Houten korrels voor de kattenbak zijn veel milieuvriendelijker dan korrels van klei. Maar daar is niet alles mee gezegd. Deel 9 van een serie over de vraag welke producten beter zijn voor het milieu....

Originele namen hebben de kattenbakkorrels van hout gekregen. Woody Cat, heten ze, Kat in 't bakkie, No Problem of Top Fresh. De kat kan er tegenwoordig op milieuvriendelijke wijze mee door het leven gaan. De Stichting Milieukeur heeft een aantal merken korrels haar goedkeuring gegeven. Consumenten die met het milieu rekening willen houden, moeten een merk met het keur kopen.

Veelal valt wel iets af te dingen op de uitspraak dat het ene product beter is voor het milieu dan het andere. Kleine verschillen in uitgangspunten geven vaak grote verschillen in uitkomsten. De consument blijft in opperste verwarring achter.

Maar niet bij kattenbakkorrels. Ze veroorzaken een aanzienlijk afvalprobleem. De 1,8 miljoen katten in Nederland hebben elk jaar 90 miljoen kilo korrels (50 kilo per dier per jaar) nodig om binnenshuis geurloos te kunnen plassen en poepen. Een vergelijking: de melkpakken, waarover al vele jaren een verbeten milieustrijd wordt gevoerd, hebben een duidelijk geringer aandeel in de berg huishoudelijk afval.

De steentjes waarop het huisdier zijn behoefte doet, zijn van een materiaal dat veel vocht absorbeert. In het tijdperk van vóór het Milieukeur waren de korrels niet meer dan brokjes vermalen, gedroogde klei.

Die grondstof is afkomstig uit alle delen van de wereld: de Verenigde Staten bijvoorbeeld, Indonesië, Senegal, Denemarken en Bulgarije. De klei wordt per boot, vrachtwagen of trein naar Nederland gebracht, wat een aanzienlijke milieubelasting geeft vanwege de brandstof die voor het vervoer nodig is.

De bevuilde korrels vormen een lastiger probleem. De klei kan niet bij het composteerbaar afval en de afvaloven kan er niet mee overweg. De miljoenen kilo's steentjes vergroten daarom de nationale afvalberg. Er valt niets mee te beginnen. Deze praktijk vloekt met het beleid dat er op de een of andere manier iets nuttigs gebeurt met afval, desnoods verbranding - daar wordt tenminste nog stroom mee opgewekt.

Maar de ontwikkelaars van de kattenbakkorrels zaten niet stil. Een jaar of vijf geleden kwamen er korrels op de markt die waren gemaakt van geperste houtsnippers en houtstof, afvalproducten van houtzagerijen. De Stichting Milieukeur liet een analyse uitvoeren op deze kattenbakvulling. De nieuwkomer won met vlag en wimpel.

De houten korrels absorberen het vocht twee tot vier keer beter dan de klei en de grondstof hoeft niet uit alle hoeken van de aardbol te worden aangesleept. En, niet onbelangrijk, de korrels kunnen worden gecomposteerd met het groente-, tuin- en fruitafval (gft). Het is duurzaamheid in optima forma. Het zaagsel afkomstig van hout sluit een kringloop wanneer het, na te zijn geperst tot kattenbakkorrel en te zijn gecomposteerd, een nieuw leven begint als zwarte aarde voor een boomkwekerij.

Zonder dat er ingewikkelde analyses hoeven te worden uitgevoerd, kon de nieuwkomer het predikaat 'beter' krijgen. Op bijna alle fronten is de milieuscore beter dan die van de minerale korrels. Als afval scoort het voormalige houtzaagsel tien keer beter dan klei. De hoeveelheid energie (productie en transport) is voor de houten korrels tot een factor twee lager dan de varianten van klei.

De houten korrels kregen in 1994 dus het Milieukeur en de verkoop ervan steeg. De twee producenten meldden een fikse stijging in de omzet. De milieuvriendelijke korrels hebben in een paar jaar tijd 10 tot 15 procent van de markt veroverd. Het aandeel groeit nog steeds.

Dit succesverhaal moet ergens fout gaan en dat doet het ook. Het ministerie van Milieubeheer heeft in 1992 bepaald dat kattenbakkorrels niet bij het gft mogen, omdat de steentjes van klei niet composteren. En die scheidingsregel geldt nog steeds. Kortom: verwarring bij gemeenten en kattenbezitters. Mogen de houten korrels wel of niet in de compostemmer? Het antwoord is van belang want het Milieukeur hebben de nieuwe korrels vooral te danken aan hun composteerbaarheid.

Sommige gemeenten laten de compostemmer staan als er kattenbakkorrels in zitten, andere gedogen deze vermenging. De kattenbazen vergroten de problemen. Ze weten vaak niet meer wat ze gekocht hebben en een foutje is dan snel gemaakt.

'De verwarring is voor ons een reden te adviseren de korrels niet bij het gft te doen', zegt B. van Zanten, gft-specialist van de Vereniging van Afvalverwerkers. Bovendien is de composteerbaarheid van de goede korrels, doordrenkt als ze zijn met de uitwerpselen van katten, niet ideaal.

De hoeveelheid zouten in de kattenpoep en -pies is aanzienlijk. Daardoor daalt de compost in kwaliteit en sommige afnemers zullen de gft-compost links laten liggen, vreest Van Zanten. Ook bestaat de kans dat via de uitwerpselen ziekteverwekkers in de zwarte aarde komen.

Deze twee vragen worden al twee jaar bestudeerd, op verzoek van het ministerie van Milieubeheer, om te kijken hoe groot de problemen werkelijk zijn. 'Volgende week gaan we de resultaten bespreken van de zoveelste tussenrapportage. Het verbaast mij ook dat het zo lang duurt, voordat er een antwoord is', zegt Van Zanten.

Bij het informatiepunt waar gemeentes vragen kunnen stellen over gft, is het beleid ook niet eenduidig. In het boekje met gft-regels uit 1996 staat dat de nieuwe korrels 'in principe' bij het gft-afval mogen. Maar wettelijk is het nog steeds verboden.

De milieuvriendelijkste oplossing blijft in dit soort beschouwingen buiten beeld. De kat leren de eigen tuin in te gaan. Dan kunnen de uitwerpselen de bodem intrekken zonder dat er een houtsnipper aan te pas komt.

Marc van den Broek

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden