Houston, jullie hebben een probleem Personele gevolgen

Over een kleine week schieten de Amerikanen voor het laatst een shuttle naar het internationaal ruimtestation. Daarna ligt de bemande ruimtevaart in de Verenigde Staten mogelijk voor een decennium op zijn gat. Dat kunnen sommige veteranen maar moeilijk verkroppen.

Nog een kleine drie weken en het ruimtevaartpark van de Verenigde Staten bestaat uit bemande ruimteschepen die nimmer meer zullen vliegen en bemande capsules die nog nooit hebben gevlogen.


Op 20 juli (of een dag later, als het ruimtevaartbureau NASA zijn zin krijgt) landt het ruimteveer Atlantis voor de laatste keer, twaalf (of dertien) dagen na zijn lancering, komende vrijdag. Het is de laatste shuttlemissie, de 135ste in een reeks die op 12 april 1981 begon.


Als de Atlantis is gestript en als toeristische attractie is afgeleverd bij het bezoekerscentrum van het Kennedy Space Center in Florida, hebben de Amerikanen geen middelen meer om astronauten in een baan om de aarde te brengen, laat staan verder het heelal in.


In de gunstigste scenario's duurt die situatie tot 2014. Dan moet een van de beoogde opvolgers van de shuttle gereed zijn. Het gaat om de Dragon, van de particuliere raketbouwer SpaceX, waarmee de VS astronauten tot 2020 wil afleveren bij het internationaal ruimtestation (ISS). Deze goedkope ruimtetaxi wordt nog volop getest.


Een andere plaatsvervanger heeft de afgelopen weken al wel een reis afgelegd. Nog niet boven op een raket, maar op terra firma, op de aanhanger van een vrachtwagen. De Orion-capsule, die NASA laat ontwikkelen voor toekomstige bemande missies naar de maan en Mars, is van de fabriek in Californië vervoerd naar Florida. Daar zal de capsule verdere proeven ondergaan.


De Orion lijkt sterk op de 'puntmuts' waarmee astronauten een halve eeuw geleden terugkeerden van een bezoek aan de maan. De Orion, in NASA-jargon het Multi-Purpose Crew Vehicle, is bijna de helft groter dan de Apollo Command Module. Het ruimteschip kan zes astronauten bergen. De 'vluchtdoop' is voorzien voor 2013, de eerste bemande vlucht in 2016.


'Het is eenvoudig. Het is een kegel. Het is simpel geweest vanaf de eerste dag. We noemden het altijd al Apollo op steroïden', stelt Ed Aldridge, projectleider bij Lockheed Martin, de fabrikant die de Orion in opdracht van de NASA bouwt. 'We gaan terug naar de basis, naar iets waarvan we weten dat het werkt, en dat betaalbaar is.'


Politiek

De lancering van de Atlantis en de trektocht van de Orion hebben het debat over de toekomst van de Amerikaanse bemande ruimtevaart weer doen oplaaien. In een open brief gaven Neil Armstrong (de eerste man op de maan), Gene Cernan (de laatste) en Jim Lovell (de commandant van de Apollo-13 die de maan nooit haalde) de politiek een veeg uit de pan.


'Zonder een haarscherp doel ligt NASA's programma voor bemande missies aan duigen. Na een halve eeuw van opmerkelijke vooruitgang zien we geen doortimmerd plan voor het behoud van het Amerikaanse leiderschap in de verkenning van het heelal', aldus de drie oud-astronauten.


De bittere woorden zijn gericht aan president Barack Obama, die vorig jaar een streep haalde door de plannen, uit 2004, van zijn voorganger. Die had de bouw bevolen van een nieuwe, krachtige draagraket (de Ares) en een capsule (de Orion), als opvolger van de shuttle. Die combinatie zou astronauten vanaf 2014 naar het het internationaal ruimtestation moeten brengen, in 2020 naar de maan en naar Mars in 2030.


Zeven jaar na het begin en 9 miljard dollar verder trok Obama de stekker uit het programma. Dat lag toen ver achter op schema en ver boven zijn oorspronkelijke begroting. De president wil dat particuliere raketbouwers de veerdienst naar het ruimtestation verzorgen, en dat de NASA zich concentreert op een missie naar Mars (en daarbij de maan als tussenstation overslaat).


Het debat woedt ook buiten de Verenigde Staten. Op een persconferentie tijdens de recente luchtvaartshow in Parijs hekelde de directeur-generaal van het Europese ruimtevaartagentschap ESA het eenzijdige besluit van de VS om de shuttlevluchten te staken. Dat heeft volgens Jean-Jacques Dordain verreikende gevolgen voor het beheer van het ISS.


Door de ontmanteling van de ruimteveren, stelt de Fransman, 'bevinden we ons in een niet erg comfortabele situatie, en dat mag een eufemisme heten.' Het internationaal ruimtestation 'is een schitterend samenwerkingsproject van vijf partners, maar zij begingen een vergissing ... we hebben de zaken niet goed doorgepraat.' Daardoor ging elke deelnemer zijn eigen gang, wat geleid heeft tot 'anarchie', zegt Dordain.


Want het wegvallen van de shuttles heeft niet alleen de Amerikanen beroofd van een route de ruimte in. Het ruimteveer was ook het enige transportmiddel dat grote objecten naar het ISS kon tillen. De Soyuz-capsules zijn alleen geschikt voor het vervoer van astronauten - de 'ruimtetrucks' die Europa, Japan en Rusland ontwikkelden kunnen geen ladingen terug naar de aarde nemen. Ze verbranden bij terugkeer.


De vlucht van de Atlantis symboliseert de situatie perfect. Het 15 jaar oude ruimteschip zou aanvankelijk worden afgedankt na de 134ste shuttlemissie, door de Endeavour in mei van dit jaar. De Atlantis werd zonder vracht paraat gehouden, om de bemanning van de Endeavour uit de ruimte te plukken als er iets mis zou gaan tijdens de vlucht.


Pas vier maanden geleden viel het besluit om de Atlantis nog één keer de ruimte in te zenden, en om louter praktische redenen. 'Het belangrijkste doel van de missie is genoeg voorraden afleveren om 2012 door te komen zonder dat we een beroep hoeven te doen op een van de commerciële vervoerders die zich op de markt manifesteren', zegt Kwatsi Alibaruho, vluchtleider van de shuttle, in Scientific American. Een Europese vrachtmodule, de Rafaello, is daarvoor tot de nok toe volgestouwd met proviand en reserveonderdelen.


Een ander omvangrijk onderdeel dat met de Atlantis meelift, is een proefmodel van een tank- en reparatiestation voor satellieten. De hoeveelheid brandstof is de beslissende factor in de levensduur van een kunstmaan. Van de meer dan vierhonderd werkende kunstmanen die in een baan om de aarde draaien, geeft de komende tien jaar eenvijfde de geest. Als die met een volautomatische robot in de ruimte worden opgelapt en bijgetankt, drukt dat de kosten.


Pensionado

De vierkoppige bemanning van de Atlantis zegt op promotiefilmpjes van de NASA haar geluk niet op te kunnen met de kans om nog een keer in de shuttle te kunnen vliegen. Commandant Ferguson is 49 jaar oud; piloot Doug Hurley is 44; missiespecialisten Sandy Magnus en Rex Waldheim zijn 46 en 48. Ieder jaar dat ze moeten wachten op een shuttle-vervanger vermindert hun kansen.


De NASA hanteert geen leeftijd waarop astronauten verplicht met pensioen gaan. Maar het aantal 50-plussers dat nog op een missie wordt gestuurd, is klein. Van de 63 astronauten die in dienst zijn van de NASA zijn er nu al 6 die in die leeftijdscategorie vallen.


Een troost voor oudere ruimtevaarders is dat er de komende vijf jaar nog 24 plekken in het internationaal ruimtestation te vergeven zijn, ook al moeten ze die delen met Europese, Japanse en Canadese collega's. In maart sloot de NASA een contract met Rusland voor het vervoer van twaalf astronauten naar het ISS tussen 2014 en 2016. Prijs per rit per persoon: 63 miljoen dollar (44 miljoen euro).


Vooral de afhankelijkheid van de Russen zit veteranen bij de NASA dwars. In een krant liet de 92-jarige George Mueller, wel de 'vader van de space shuttle' genoemd, weten dat hij niet naar de lancering van de Atlantis gaat kijken. 'Ik ben niet zo dol op begrafenissen.'


Na het afdanken van de spaceshuttles komt de bemande ruimtevaart in de Verenigde Staten voor mogelijk een decennium stil te liggen. Dat heeft gevolgen voor het personeel bij de NASA en zijn aannemers. Wat de economische impact zal zijn, is nog niet duidelijk.


Bij het ruimtevaartbureau verliezen achtduizend werknemers hun baan. De NASA had in januari van dit jaar nog 18.800 werknemers. United Space Alliance, het bedrijf dat veel van het grondwerk verricht voor de shuttlevluchten, zal de komende twee jaar zijn personeelsbestand halveren - van 5.600 werknemers naar 2.800. Drie jaar geleden had de onderneming er nog 10.500 op de loonlijst staan.


De vestiging van USA bij het Kennedy Space Center wordt het zwaarst getroffen. Daar moeten 1.950 man vertrekken; de overige 1.400 moeten de drie shuttles gereedmaken voor het verblijf in een museum.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden