nieuws spionage-affaire Maastricht

House of Cards in Maastricht: ambtenaren voelen zich onveilig vanwege ‘spionage-affaire’

Ambtenaren die werden bespioneerd en verhoord in opdracht van de gemeente: het houdt Maastricht bezig. Dinsdag kwam de gemeenteraad aan het woord.

Burgemeester Annemarie Penn-te Strake, wethouder Jim Janssen en andere wethouders bij het spoeddebat in het gemeentehuis in Maastricht. Beeld Harry Heuts

Een VVD-wethouder die tijdens bestuurlijk overleg zou hebben geopperd om ambtenaren te ontslaan die dwars liggen bij een ambtelijk fusieplan. Een geheim onderzoek van Hoffmann Bedrijfsrecherche die 41 mailboxen op het gemeentehuis licht om het lek van die gewraakte notulen te vinden. Urenlange en intimiderende verhoren van ambtenaren door Hoffmann-rechercheurs in de kelder van het stadhuis. En een burgemeester die beweert nooit iets van dat onderzoek te hebben geweten.

Dat zijn de smakelijkste ingrediënten van de ‘spionage-affaire’ in Maastricht, waarover de gemeenteraad dinsdagavond in een spoedvergadering bijeenkomt. ‘Hoe kon het zo verschrikkelijk mis gaan?’, vraagt PvdA-fractievoorzitter (en oppositieleider) Manon Fokke zich af. ‘Dit dossier leest als het script van een ontzettend slechte film.’

Zij spreekt over ‘een heksenjacht’ op leden van de ondernemingsraad en kaderleden van de vakbonden. ‘Het stadhuis lijkt meer op het Openbaar Ministerie dat aanklaagt en vervolgt’, aldus Fokke, mede verwijzend naar de vorige functie van burgemeester Annemarie Penn-te Strake die hoofdofficier van justitie was.

‘Ambtenaren zijn bespioneerd en valselijk beschuldigd’, vindt Simona Maassen van de lokale partij M:OED. ‘De passage in de notulen dat lastige ambtenaren moeten worden ontslagen, is dat in het belang van de stad of van de wethouder die zijn boekje te buiten gaat? Het is volstrekt onacceptabel dat een bestuurder zich zo uitlaat over ambtenaren.’

De raadsvergadering in het gemeentehuis in Maastricht, met burgemeester, wethouders en spionage ambtenaren. Beeld Harry Heuts

Ook de coalitiefracties zijn kritisch. ‘Het CDA maakt zich zorgen over de rol van de gemeente als werkgever’, zegt fractievoorzitter Niels Peeters. En ook over ‘de verstoorde verhoudingen en de intimidatie op de werkvloer’. SP’er Bram Pulles heeft het over ‘een detective à la Agatha Christie’.

Volgens alle fracties heeft de affaire het imago van de stad beschadigd en het vertrouwen van de ambtenaren geschonden. De PVV sneert over ‘Palermo aan de Maas’.

De spionage-affaire vloeit voort uit het voornemen van de gemeenten Maastricht, Heerlen en Sittard-Geleen om ambtelijke diensten (zoals ict, salarisadministratie, in- en verkoop) te bundelen in een gezamenlijk dienstencentrum. Vooral de ondernemingsraad en vakbondsvertegenwoordigers van de Maastrichtse ambtenaren liggen dwars.

Het overleg over de fusie verloopt zo stroef dat tijdens een bestuurlijk overleg tussen de drie gemeenten in maart 2018 zelfs het idee wordt geopperd om de onwillige ambtenaren te ontslaan. De Maastrichtse wethouder John Aarts (VVD) belooft zijn collega’s om dat uit te zoeken.

Een maand later lekken de notulen van die vergadering, inclusief de ‘ontslagpassage’, uit. Ambtenaren voelen zich niet meer veilig. De gemeente gaat op zoek naar het lek. In september geeft de gemeentesecretaris, inmiddels met pensioen, aan Hoffmann Bedrijfsrecherche opdracht om dat te onderzoeken.

De rechercheurs checken de e-mails van 41 personen, onder wie wethouders, or-leden, kaderleden en andere ambtenaren. Dat gebeurt in het geheim, zonder dat de betrokken personen het weten. Ook worden vier ambtenaren door Hoffmann-rechercheurs urenlang ondervraagd ‘alsof ze criminelen waren’. Een CNV-kaderlid zegt later dat hij het idee had in een aflevering van Flikken Maastricht of House of Cards te zijn beland.

In december schrijft de gemeentesecretaris aan vier ambtenaren dat ‘in beginsel sprake is van schending van de geheimhoudingsplicht’. Medio december meldt het college, waarin burgemeester Penn-te Strake over integriteit gaat, dat het dan pas voor het eerst hoort van het Hoffmann-onderzoek.

De huisadvocaat adviseert de ambtenaren te berispen, en een van hen zelfs een boete te geven. De gemeentesecretaris vraagt een second opinion aan bij de landsadvocaat in Den Haag. Die meldt in januari dat er geen sprake is van lekken, omdat de ambtenaren de notulen slechts voor beraad met hun achterban hebben gebruikt en er ook geen ‘vertrouwelijk’ boven stond.

Eind januari gaat het gemeentebestuur diep door het stof en biedt zijn excuses aan. ‘Het is helemaal mis met het integriteitsbeleid van de gemeente’, vindt vakbondsvoorzitter Patrick Fey van CNV Overheid, die in nauw contact staat met de ambtenaren. ‘Het is juridisch onbegrijpelijk en moreel verwerpelijk dat een gemeente ambtenaren denkt te kunnen ontslaan omdat ze niet snel genoeg ‘ja’ zeggen. En in plaats van zich daarvan te distantiëren wordt ook nog eens een recherchebureau ingeschakeld om de boodschapper op te sporen en te straffen.’

Namens het college verdedigt wethouder Jim Janssen, die de portefeuille personeelszaken inmiddels heeft overgenomen van zijn collega Aarts, dinsdagavond de procedure die is gevolgd. Hij stelt dat de gewraakte ‘ontslagpassage’ slechts voorkomt in de conceptnotulen en later is geschrapt. Omdat de passage een maand later toch uitlekt, wordt na een integriteitsmelding een onderzoek begonnen.

‘Ik zie niet in waarom ik het inschakelen van een recherchebureau zou moeten betreuren’, aldus Janssen. Het college wist daar verder niets van. ‘De gemeentesecretaris heeft binnen zijn mandaat gehandeld. Vanaf het begin van het onderzoek tot de eindresultaten staat het college op afstand.’

VVD-wethouder John Aarts aan het woord in het Maastrichtse gemeentehuis. Beeld Harry Heuts Photography

Ook VVD-wethouder John Aarts wast zijn handen in onschuld. ‘De vraag om te kijken of ambtenaren juridisch konden worden aangepakt, was in die context gerechtvaardigd’, vindt Aarts. ‘Het was niet mijn intentie om mensen te ontslaan’, bezweert hij. Hij wilde de andere gemeente slechts laten zien dat Maastricht alles in het werk zou stellen om het gezamenlijk dienstencentrum te laten slagen en te kijken of de dwarse ondernemingsraad buiten haar bevoegdheden opereerde. Dat antwoord levert hem hoongelach op de publieke tribune op, waar veel or-leden en andere ambtenaren het debat volgen.

Om 11 uur ‘s avonds wordt de raadsvergadering opgeschort. Het debat wordt woensdagavond voortgezet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.