Analyse Duits asielsysteem

Houdt de Duitse overheid mensen als Jawed S. in de gaten? Vijf vragen over het Duitse asielsysteem

Jawed S., die wordt verdacht van de terreuraanslag op Amsterdam Centraal, was bekend in Duitsland. Waarom is hij daar niet al eerder opgepakt?

Politie op straat op de kerstmarkt in Oberhausen. Beeld ANP

Stond Jawed S. in Duitsland op een lijst met terrorismeverdachten?

Nee. De 19-jarige Afghaan jarige is sinds zijn komst naar Duitsland op 6 september 2015 nooit met politie en justitie in aanraking geweest, zo maakte de nationale recherche bekend. Hij is dus niet ontsnapt aan de aandacht van de diensten die hem in de gaten hadden moeten houden, zoals destijds Anis Amri, de terrorist die in december 2016 een aanslag pleegde op een Berlijnse kerstmarkt.

Wel kreeg het regionale kantoor van de binnenlandse veiligheidsdienst in de deelstaat Rijnland-Palts begin dit jaar een e-mail van de Kreisverwaltung Mainz-Bingen, de lokale overheidsinstantie die verantwoordelijk was voor S. zolang hij minderjarig was. In de mail stond dat zijn contactpersonen zich zorgen maakten over zijn ontwikkeling.

Persvoorlichter van het veiligheidsdienst, Joachim Winkler, verklaart aan de telefoon: ‘In die e-mail staat dat Jawed S. met de gedachte had gespeeld om terug te keren naar Afghanistan. Ook werden er toespelingen gemaakt op zijn veranderde uiterlijk, concreet op de groei van zijn baard. Maar bij iemand die niet eerder is opgevallen door crimineel gedrag of contacten in de radicale islamitische scene, vinden de Duitse veiligheidsdiensten dit geen relevante aanwijzingen om iemand te laten observeren.’

Opvallend is het moment dat de bezorgde contactpersoon de e-mail verstuurde: in februari dit jaar. In dezelfde maand stopte de verantwoordelijkheid van de regionale overheid voor Jawed S. omdat hij een half jaar meerderjarig was. S. verhuisde van een instelling voor minderjarige asielzoekers naar een eigen appartement in het nabijgelegen Ingelheim aan de Rijn.

Zijn asielverzoek was afgewezen. Had Jawed S. kunnen of moeten worden uitgezet?

Duitsland zet sinds juli dit jaar weer uitgeprocedeerde asielzoekers uit naar Afghanistan, omdat het land volgens de regering weer veilig genoeg is – al is die beslissing nog steeds zeer omstreden.

Jawed S. had nog niet uitgezet kunnen worden, omdat hij nog niet uitgeprocedeerd is. Hij kreeg in augustus 2017, twee jaar na zijn aankomst in Duitsland, te horen dat zijn asielaanvraag was afgewezen en is meteen in beroep gegaan bij de rechtbank in Mainz. Dat beroep is nog niet behandeld. Dus wordt hij volgens artikel 60a van de Duitse verblijfswet ‘geduld’ tot het einde van zijn proces.

Waarom duurt het zo lang voordat asielzaken in Duitsland worden behandeld?

In dit opzicht is de casus van Jawed S. exemplarisch voor wat er, drie jaar na Merkels ‘Wir schaffen das’, nog altijd hapert aan de Duitse asielbureaucratie. De wachtlijsten en rijen die er in eerste instantie waren bij de immigratiedienst, hebben zich verplaatst naar de rechtszalen. Alleen in het jaar 2017 spanden asielzoekers 327 duizend zaken aan. In veel regio’s kunnen de rechtbanken de werkdruk nauwelijks aan.

Jawed S. is lang niet de eerste Duitse (uitgeprocedeerde) asielzoeker die opvalt door gewelddadig gedrag. Wat doet de overheid om dit in de toekomst te verhinderen? 

Volgens de nationale recherche leven er op dit moment bijna elfduizend radicale moslims in Duitsland, van wie ruim zevenhonderd op een lijst met ‘potentiële aanslagplegers’ staan. Dat is vijf keer zoveel als vijf jaar geleden.

Daarnaast komen asielzoekers het afgelopen jaar vaak in het nieuws in verband met gewone geweldsincidenten met fatale afloop. Zo is in juni een 14-jarig meisje verkracht en vermoord door een 20-jarige Afghaanse asielzoeker, en stierf in Chemnitz vorige week een 35-man na een steekpartij, waarvan de verdachten vluchtelingen uit Syrië en Irak zijn.

In veel gevallen blijkt achteraf al eens melding te zijn gemaakt van het potentiële gevaar van de dader, maar is die informatie slechts gebrekkig verspreid. In de zaak-Amri werd het Duitse federale stelsel aangewezen als een van de grote schuldigen aan de gebrekkige communicatie tussen de instanties. Sindsdien hebben politie en justitie stappen ondernomen om samenwerking te verbeteren, zoals een centrale antiterreurdatabank waar de gegevens van 38 diensten samenkomen.

Mocht Jawed S. eigenlijk naar Nederland reizen?

Nee, voor asielzoekers die in Duitsland slechts worden ‘geduld’ is het verboden Duits grondgebied te verlaten. Maar aan de Schengen-grenzen met Nederland en België wordt nauwelijks gecontroleerd.

De Nederlandse autoriteiten hadden volgens de Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra ‘sneller en beter’ informatie moeten delen met de VS na de aanslag op twee Amerikaanse toeristen in Amsterdam. ‘Als dit een ingewikkelder dreiging was geweest, moeten we de aanpak op een hoger niveau tillen’, zei hij tegenover De Telegraaf. Daarbij gaat het volgens Hoekstra om de vraag met wie de dader in contact stond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.