ANALYSE

Houding Madrid maakt meer Catalanen separatist

De Catalaanse regiopresident Mas houdt maar vast aan een referendum dat volgens de wet niet kan.

Studenten protesteren voor de onafhankelijkheid van Catalonië. Beeld reuters

Bestuurlijke ongehoorzaamheid is de nieuwste Catalaanse nachtmerrie voor Spanje. Artur Mas, president van de Catalaanse regio, zette donderdagavond zijn handtekening onder de benoeming van een verkiezingscommissie die moet toezien op het houden van het referendum voor de afscheiding van Catalonië, die op 9 november gepland stond.

Hetzelfde referendum waarvan de rechter kort daarvoor had besloten dat het voorlopig van de baan is. Dit in afwachting van een definitief besluit dat vrijwel zeker uitkomt op een verbod wegens strijd met de grondwet.

Officieel liet de Catalaanse regioregering die over vergaande bevoegdheden beschikt direct weten dat zij nu 'uit voorzorg' de voorbereidingen voor het referendum stopzet. Al was het maar om de ambtenaren en politieagenten die bij de organisatie betrokken zijn te beschermen tegen sancties van de centrale overheid. Maar nog geen dag later gaf regiopresident Mas zijn goedkeuring aan een kiescommissie.

Spanje kijkt gebiologeerd toe hoe een steeds diepere afgrond gaapt tussen Madrid en Barcelona, maar ook tussen voor- en tegenstanders van afscheiding onder de Catalanen zelf. 'Ik blijf volhouden dat het Catalaanse volk over zijn eigen toekomst moet kunnen beschikken', liet Mas eerder deze week weten. Negeer de rechter, we gaan gewoon door met stemmen, verklaarde Oriol Jonqueras, de leider van de radicale republikeinse Catalanen die de regioregering in het zadel houdt. Doorgaan is illegaal en een delict, protesteerden de Catalaanse socialisten, conservatieven en anti-nationalisten in het regioparlement.

Vlucht naar voren

Het vasthouden aan een referendum lijkt steeds meer op de eindsprint in een lange vlucht naar voren van Mas. Ooit werd hij door de aartsvader van het Catalaanse nationalisme, Jordi Pujol, aangewezen als zijn opvolger. Lang bleef hij in diens schaduw staan. Toen hij in 2010 eindelijk tot regiopresident werd gekozen, viel dat samen met de economische crisis en een besluit van het Constitutionele Hof om een nieuw statuut voor de Catalaanse autonomie te ontdoen van bepalingen die te veel naar onafhankelijkheid roken. Dat laatste zweepte de afscheidingsgemoederen in Catalonië hoog op. De conservatieve Spaanse premier Mariano Rajoy ondernam niets, waardoor veel Catalanen alleen maar bozer werden op Madrid.

Als een tovenaarsleerling werkte Mas steeds radicaler in zijn opstelling mee die anti-Spaanse geest verder uit de fles te helpen. Met groot succes: het aandeel Catalanen die een eigen staat willen in 2007 nog 15 procent is gestegen tot de helft. Maar als leider van de nationalistische CiU (een institutionele partij van de Catalaanse middenklasse en het economische establishment) wist Mas de nationalistische sentimenten niet te verzilveren. Integendeel: zijn partij verliest aanhang aan de radicalere nationalisten van Oriol Jonqueras.

Artur Mas spreekt het Catalaanse parlement toe. Beeld reuters

Eigen dynamiek

Om door te regeren heeft Mas de steun nodig van de radicale nationalisten, die hem maar half vertrouwen. Op straat eisen betogers afscheiding. Door zo lang mogelijk aan het idee van een referendum vast te houden, wint Mas tijd. Als de rechter straks definitief het referendum verbiedt, dreigen nieuwe regioverkiezingen. Volgens de peilingen maken die een eind aan het leiderschap van zijn partij.

Het afscheidingsstreven heeft een eigen dynamiek gekregen. De Spaanse premier Rajoy verwijst aanhoudend naar het illegale karakter van de volksraadpleging, maar heeft geen enkele stap gezet om de Catalaanse opstand op een politieke manier op te lossen. Daarom zal de roep om afscheiding ook zonder Mas niet snel verdwijnen. 'Als we besluiten dat er geen referendum mogelijk is, zal een alternatief moeten worden gevonden', zei deze week Carme Forcadell, de leidster van het burgerplatform dat de massale straatprotesten voor afscheiding organiseert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden