Houd in Brussel je poot stijf, Mark Rutte

Premier Rutte moet een aparte begroting voor de eurozone en het invoeren van euro-obligaties met kracht blijven afwijzen.

Op 13 en 14 december zal de Europese Raad onder voorzitterschap van de Belg Herman Van Rompuy in Brussel vergaderen. Het zal daarbij gaan om de toekomst van de Economische en Monetaire Unie. Maar daarbij zal de Europese Unie als zodanig ook aan bod komen. Het is hierbij zaak op te letten want er staat veel op het spel. Morgen vergadert de Tweede Kamer hierover.


Op 12 oktober heeft Van Rompuy laten weten te streven naar een geïntegreerd financieel kader. Dat zou allereerst betekenen een toezicht door de Europese Centrale Bank (ECB) op banken in het eurogebied. Het is te hopen dat de ECB zich kan beperken tot banken van een grensoverschrijdend belang want anders staat hij voor een onmogelijke opgave. Is het - los hiervan - raadzaam de ECB met deze verantwoordelijkheid op te zadelen? Zij is nu de enige instelling met autoriteit. De Nederlandsche Bank heeft reputatieschade opgelopen door de VSB-affaire. Hoe zal het staan met de reputatie van de ECB als zij verwikkeld raakt in een deconfiture?


Het centrale toezicht van Van Rompuy wordt gezien als een stap op weg naar een 'bankenunie'. Dat begrip zou ook een depositogarantiestelsel voor het eurogebied omvatten. Als dit zou betekenen dat Nederlandse banken mede zouden moeten opdraaien voor een faillissement van een Spaanse bank, is dat nauwelijks aantrekkelijk. Toch staat het kabinet daar in beginsel positief tegenover, mits er scherp toezicht is zodat rotte appels kunnen worden geweerd. Dan nog bestaat de kans dat een bank behorende tot het stelsel failliet gaat.


Het moge duidelijk zijn dat het onderling garanderen door alle muntuniebanken van de deposito's op hun balansen, wat geactiveerd wordt als een of meer van hen in een situatie van betalingsonmacht komt te verkeren, zeker in de huidige omstandigheden zeer ongewenst is. Vooral de banken in probleemlanden zitten met dubieuze activa die bij het minste of geringste tot problemen kunnen leiden. De banken die in een betere positie verkeren, zullen daarvan de rekening gepresenteerd krijgen. Deze dreigende spill-over moet worden vermeden. Het risico van moral hazard is bij dit soort systemen altijd aanwezig, wat de aantrekkelijkheid tot welhaast nul reduceert.


Wat betekent Van Rompuys geïntegreerde financiële kader nog meer? Hij wil voorafgaand toezicht op de jaarlijkse nationale begrotingen en een krachtiger surveillance van lidstaten in financiële problemen. Maar dit ex-ante-toezicht kan, gezien het budgetrecht van de nationale parlementen, toch niet verder gaan dan toezicht en advies. Wanneer daarentegen sprake is van een interventie met inschakeling van een Europees fonds ligt het voor de hand dat dit gepaard gaat met voorwaarden met betrekking tot het begrotingskader waarbij het aan regering en parlement is de maatregelen te treffen die passend zijn om aan de gestelde voorwaarden te voldoen.


Van Rompuy stelt ook voor dat nationale overheden contracten met Europese instellingen zouden sluiten. Maar wanneer Nederland zijn zaken op orde heeft, behoort de noodzaak tot contracten te vervallen. Op grond van de principiële overwegingen die gelden met betrekking tot het parlementaire begrotingsrecht zijn de voorgestelde contracten ongewenst.


Van Rompuy wil ook een 'fiscale capaciteit' voor de muntunie. Dit komt neer op een fonds dat buiten het Meerjarige Financiële Kader om moet worden gevoed, dus door extra bijdragen van de rijkere lidstaten zoals Nederland en Duitsland, want de tekortlanden zijn hiertoe niet in staat. Dit fonds zou lidstaten in bijzondere moeilijkheden moeten helpen. Voor de middellange termijn (1,5 tot 5 jaar) wenst hij 'een eurozonebegroting van een aanzienlijke omvang, gefinancierd met eigen inkomsten'. Dit voorstel hangt samen met het streven naar een federaal Europa. Er is voor Nederland geen enkele reden met dit voorstel akkoord te gaan, al helemaal niet indien die eurobegroting zelf op de kapitaalmarkt zou mogen lenen.


In een notitie stelt de Europese Commissie 'gemeenschappelijke schuldfinanciering' voor de middellange termijn voor. Hier komen de euro-obligaties om de hoek kijken. Die vormen een rampzalig plan. Niet alleen zouden zij Nederland elk jaar een aantal miljarden euro's extra kosten maar, belangrijker nog, zij zouden de noodzaak zich aan te passen voor de tekortlanden wegnemen.


In zijn reactie op de voorstellen van de Commissie zegt het kabinet kort en goed dat het geen voorstander is van een aparte begrotingsfaciliteit voor de eurozone noch iets ziet in de euro-obligaties. Wij hopen dat de minister-president deze voorstellen met kracht van de hand zal blijven wijzen want de aandrang te streven naar een federaal Europa zal door de tekortlanden bij voortduring aan de dag worden gelegd. Dat is in hun belang.


In zijn Staat van de Unie van 12 september bepleitte Commissie-voorzitter Manuel Barroso een politieke unie waarin lidstaten vergaande bevoegdheden afstaan. Volgens de Financial Times van 29 november komt hij weer op de proppen met de euro-obligaties en met dat aparte begrotingsfonds om lidstaten in moeilijkheden, zoals Portugal, te helpen. Deze aandrang zal voortduren want het aantal tekortlanden dat solidariteit eist, is groter dan dat der landen die soliditeit kunnen tonen. Nederland moet daarom steun zoeken bij Duitsland, Finland, Estland en Oostenrijk.


Tegen de Financial Times van 30 november zei de minister-president dat de EU haar bevoegdheden opnieuw zou moeten beoordelen met het oog op de repatriëring van sommige daarvan. Wij wensen hem veel succes met dat moedige streven. Laat hij beginnen met zijn eigen minister van Buitenlandse Zaken, want of die het met dit streven eens zal zijn, is op zijn minst onduidelijk.


In de stukken van de Europese Raad wordt vaak verwezen naar de conclusies van vorige Raden. Zo ontstaat een sluipend proces. Eerst komt Van Rompuy met een idee. Dan wordt hem gevraagd dat uit te werken. Vervolgens geven de lidstaten commentaar. Dat wordt verwerkt en uiteindelijk kan niemand meer terug. Zo ging het ook bij het ontstaan van de muntunie. We zijn in een fuik gezwommen en we weten niet hoe eruit te komen. De minister-president moet niet aarzelen klare taal te spreken, ook al staat hij alleen. Wie alleen staat, heeft niet noodzakelijkerwijs ongelijk.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden