Column

Hou vast aan de traditie van de vrijheid

Afgelopen zaterdag, op de dag dat de telefoon begon te trillen, had ik achttien jaar, drie maanden en elf dagen op haar gewacht. Het anonieme nummer op het scherm deed me denken dat zij het moest zijn die belde.

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan in Ankara op 17 januari 2017. Beeld afp

Ik nam op en zei: 'Twee moedertalen heb ik nodig gehad om mijn verhaal te doen, Destina. En nog steeds zoek ik naar de zinnen die ontbreken. Je had mij op mijn vleugels gewezen, die heb ik opengeslagen. Ik vloog achttien jaar en nog wat aan één stuk door en heb nu vrede met mezelf. Weet jij nu ook dat de drassige grond ons thuis is? Mijn nachtegaal, mijn zigeunerin, ben je terug?'

Aan de andere kant van de lijn lachte een mannenstem hardop. Gelukkig duurde dat lachen niet al te lang en klonken de woorden van de andere moedertaal om uitleg te geven: 'Ik weet niet wat je allemaal aan het uitkramen bent, maar ik heb je iets belangrijks te melden.' Het was Metin uit Istanbul, succesvol zakenman. Hij zei:

'Je volgt vast de media. Het gaat niet goed hier. Als holding hebben we naar alternatieven gezocht. We willen naar een land waar we niet hoeven te vrezen dat een wispelturige leider de democratie en de economie kapotmaakt. Nederland leek ons de beste optie. Ik wilde je vragen of je een goede makelaar weet die een mooi pand in Amsterdam kan regelen...'

Mijn hart begon tien keer zo snel te kloppen als normaal, als een paard in galop, zeg maar. Ik begreep wat dit te betekenen had. Dit alles, de brand die in de rest van de wereld woedde, was niets anders dan de verwezenlijking van de droom van filosoof Thomas Hobbes, een Engelsman uit de 17de eeuw.

In zijn belangrijkste werk Leviathan legt Hobbes uit dat alleen een sterke, autoritaire leider wanorde en oorlogen kan afwenden. Het ligt immers in de natuur van de mens om zelfbelang na te jagen. Dit gaat op den duur tot zo veel confrontaties leiden dat oorlog onvermijdelijk is. Hobbes pleit voor een machtige, soevereine leider, voor wie de onderdanen afstand doen van bepaalde rechten. De massa gehoorzaamt de Leviathan (vernoemd naar het monster uit de mythologie) en wordt beloond met rust en orde.

Ik was niet meer in staat om mijn aandacht bij het relaas van de zakenman te houden. Na wat hakkelen hing ik de telefoon op, mijn handen trilden. De herhaling van de geschiedenis, die was dichterbij dan ooit. Had Nederland niet alles te danken gehad aan de Spaanse 'Leviathan', die met zijn onverdraagzaamheid en onderdrukking had veroorzaakt dat de beste mensen naar Amsterdam vluchtten en met hun geld en capaciteit de Gouden Eeuw van Nederland verwezenlijkten? Het is een vaste regel. Niet alleen het kapitaal, maar ook de knapste koppen en de beste zielen wijken uit naar vrijere oorden wanneer het juk van de Leviathan dreigt.

Hobbes wilde één Leviathan en kreeg er honderden aan zijn broek. Het toenmalige Britse Lagerhuis opende de jacht op lectuur die goddeloosheid aanmoedigde en kwam snel bij de schrijfsels van Hobbes terecht.

De man die zo fel tekeerging tegen de 'eigen wil' van de mens gooide al zijn wil in de strijd om de galg te ontlopen. Hij was zo bang geworden dat hij zonder de minste aarzeling zijn eigen, omstreden artikelen in brand stak.

Maar nog steeds bleef die eigen wil hem parten spelen. Hij bleef doorschrijven, maar kon zijn werk in het land van de Leviathans niet meer uitgeven. Voor een veilige haven om zijn boek te publiceren was hij aangewezen op het vrije Amsterdam.

Ik smeek jullie, luister niet naar Hobbes, luister naar mij... Hou vast aan de traditie van de vrijheid. Doen jullie dat, dan beloof ik de komst van een nieuwe Gouden Eeuw naar dit plateau. De beste mensen zullen op den duur op de vlucht gaan voor het delirium in de andere oorden. Ze zullen komen, met hun geld, hun intellect en hun schoonheid.

En op een willekeurige dag in de nieuwe Gouden Eeuw zal ook Destina neerdalen op dit land, uitgeput van het zoeken, snakkend naar een hand uit het verleden. Zij en ik zullen samen naar de stad fietsen. Zoals vroeger zal op onze zomerse kleren de maand juli regenen.

Ik beloof jullie gouden bergen, dames en heren, als jullie mij maar de zigeunerin met de bruine haren teruggeven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden