'Hou minder rekening met dader'

Fred Teeven weet uit zijn tijd als Kamerlid waar de politieke bananenschillen liggen. Handig, voor een staatssecretaris. Maar: 'Je moet ook een beetje mazzel hebben. Incidenten kun je niet voorkomen.'

Elke dag krijgt staatssecretaris Fred Teeven van Veiligheid en Justitie (52) een overzicht van alles wat de dag ervoor niet geheel langs de strikte lijnen van het gevangenisregime is verlopen. De piketmeldingen, zo heten ze, drie tot vier incidenten per dag. Vechtpartijen, zelfmoorden, diefstallen, verdovende middelen of personeel met een relatie met een gedetineerde.


Tbs'ers die langer dan een etmaal langer wegblijven van verlof mogen rekenen op de speciale aandacht van de VVD-bewindsman. 'Dat moet ik weten, want dat betekent: een jaar geen verlof meer.' Dan pakt hij zijn rode pen - sinds 1807 schrijven de bewindslieden van Justitie met rode pen - en noteert: 'Is het wel handig deze man na twee incidenten hier nog te handhaven?'


De staatssecretaris wil graag van alles op de hoogte zijn. 'Oké, dat is micromanagement, ja. Maar het geeft ook een beeld van wat er in dat gevangeniswezen gebeurt.' Teeven weet als geen ander dat incidenten met gedetineerden en tbs'ers door de oppositie worden gebruikt. Een jaar geleden zat hij zelf nog in de oppositiebankjes. 'Vroeger maakte ik daar ook de grootste rel over.'


Onlangs nog werd hij naar het vragenuur geroepen vanwege een mobieltje dat in een cel van de koepelgevangenis in Breda was opgedoken. De PvdA stelde dat voorwerpen heus niet meer over de muur werden geworpen en eiste dat de staatssecretaris de toegangscontroles verscherpte. 'Toevallig wist ik dat deze telefoon wél over de muur was gegooid. Heel ouderwets.' Had hij in zijn dagelijkse piketmelding gezien.


Teeven werkte de afgelopen maanden aan een nieuw regime en toerde daarvoor langs gevangenissen. 'Praten met gedetineerden is heel bijzonder.' Vooral omdat hij ook oude bekenden tegenkwam: als officier van justitie zette hij meerdere boeven achter de tralies.


Wat zeggen ze dan tegen u?

'Dan zeggen ze: ''Ha, meneer Teeven, hoe is het met u? Ik heb op u gestemd! Hartstikke leuk, u doet het goed en ga zo door!'''


Waarom zouden gevangenen aardig doen tegen de man die hen opsloot?

'Ze zeggen dat ik duidelijke taal spreek. Je koopt het of niet, mijn verhaal, maar er zit niet veel opsmuk bij. Ik heb grappige ontmoetingen. Natuurlijk kom je ook onvriendelijke mensen tegen die zeggen: ''Door jou zit ik hier. Wie denk je wel niet dat je bent!'' Als ik de kans krijg, loop ik erop af om te vragen waarom ze zo onaardig doen.'


Kunt u beschrijven wat u ziet in de gevangenissen?

'Gedetineerden werken graag, ook al zijn de verdiensten minimaal. Er zijn mensen die scheurhemden maken, die dingen draag je in de isolatiecel als je een gevaar bent voor jezelf. Er worden boeken gemaakt en posters. En in Tilburg maken ze fietsen, van die zwarte, voor een bekende fietsenwinkel. Sommige mensen krijgen een opleiding, die worden dan bijvoorbeeld metaalbewerker.


'Maar we hebben niet voldoende werkaanbod. Dat willen we uitbreiden door bijvoorbeeld ook matrassen en beddengoed in te besteden. Het groenbeheer in en rond de penitentiaire instellingen kunnen we ook weer zelf gaan doen. Zo krijgen de mensen meer mogelijkheden om te werken en meer gelegenheid hun gedrag te veranderen.'


Wat wordt naar uw visie de kern van het nieuwe gevangenisregime?

'Dat wordt: ''we gaan jou niet zo lang meer helpen als je er geen moeite voor wilt doen''. Mensen hebben een eigen verantwoordelijkheid.'


Moeten alle gevangenen van die liberale geesteshouding van dit kabinet worden doordrongen?

'Absoluut niet. Maar gedetineerden kunnen promoveren als ze bereid zijn een interne opleiding te volgen en goed presteren op arbeid. Daar zijn er heel veel van. Mensen die bereid zijn zich een beetje fatsoenlijk te gedragen, kunnen eerder in aanmerking komen voor meer vrijheden. Omgekeerd gaan we geen verlof meer geven aan mensen die niet willen reïntegreren.'


Een gevangene kan ook degraderen. Dat is toch een versobering van het regime?

'Ja, dan gaan we alleen nog doen wat we volgens de penitentiaire beginselwet verplicht zijn te doen. Als je op arbeid zit, maar niks doet, houdt het een keer op. Of als de werkmeester alles zes keer tegen je moet zeggen. Als je personeel te lijf gaat of medegedetineerden. Dan kan je dag er zo uit gaan zien dat je 23 uur op de cel zit en 1 uur lucht en recreëert.'


Heeft zo'n gedetineerde dan nog wel een tv op de cel?

'Zolang hij er niet mee gooit...'


Strengere regels voor tbs'ers, zwaardere straffen... U bent de man van law-and-order, een dossier waarvoor Wilders' PVV applaudisseert.

'Over het algemeen denk ik dat de gedoogpartij wel tevreden is. Het is niet zo dat ik altijd kan rekenen op vaste meerderheden. Ja, als het om gevangenen en het uitzitten van straffen gaat wel, maar ik heb ook moeizamere dossiers. Zoals de privacy, het intellectuele eigendom en de kansspelen. Volgens Pechtold van D66 steekt premier Rutte geen hand uit naar de oppositie.. Nou, ik heb het al een paar keer gedaan.


'Het hele jeugddossier is lastig. Er liggen veel bananenschillen, incidentjes bij de uitvoering komen vaak voor. Onlangs verdedigde ik de kinderbeschermingswet van voormalig CU-minister Rouvout, waarbij ik VVD en PVV niet meekreeg. Ik had veel last van de VVD. Maar ik vond dat het inhoudelijk best goede wetgeving was en kreeg steun van andere partijen zoals SP, CDA en PvdA.'


U heeft er een nieuwe gedoogpartij bij, de SGP. Wordt u daar als superliberaal niet een beetje huiverig van?

'Ik weet niet of ik wel zo'n superliberaal ben. Meestal word ik neergezet als conservatief-liberaal. Kijk, met SGP-fractieleider Kees van der Staaij zijn nooit afspraken gemaakt. Daar wil ik helder over zijn. Maar ik kan niet ontkennen dat hij af en toe heel welwillend is. En ik weet waar de gevoeligheden liggen bij de SGP, wat die partij echt heel belangrijk vindt.'


Namelijk: laat het verbod op godslastering lekker rusten. Uw handtekening stond aanvankelijk onder een initiatiefwet...

'Toen ik op 14 oktober staatssecretaris werd, heb ik al tegen Boris van der Ham van D66 gezegd dat hij zich moest realiseren dat mijn handtekening daar niet meer onder stond om de doodeenvoudige reden dat ik in het kabinet kwam. Het was geen wet van Meden en Perzen dat mijn opvolger in de Kamer er zijn handtekening onder zou zetten. Ook de VVD is hierover intern verdeeld. Van der Ham wist dat al een half jaar, maar heeft er rond de verkiezingen voor de Eerste Kamer een politiek nummertje van gemaakt.'


Doet het niet veel pijn? U geloofde toch in het schrappen van het verbod op godslastering?

'Ik geloof ook in andere dingen. Om die te bereiken, weet ik dat het in de senaat draait om die ene zetel van de SGP. Dat realiseerde ik me al langer. Ik ben ook een keer bij Jan Nagel van 50Plus geweest. Een oude vriend uit het verleden, we zaten in 2002 samen bij Leefbaar Nederland.


'Nagel wilde weten of er iets overbleef voor de AOW als hij andere onderwerpen steunde waarover hij niet zo'n geprononceerde mening heeft. Zoals immigratie en veiligheid. Als iemand me overvraagt, dan heb ik hem niets te bieden. We moeten 18 miljard euro bezuinigen. Dan kun je er niet even driehonderd miljoen bij plussen voor de AOW.'


Maar dan wordt er toch gedeald? Ook met de SGP? De hele medisch-ethische agenda staat stil.

'Er zijn geen afspraken gemaakt met de SGP! Er zijn ook kwesties waarover Van der Staaij zich nu gematigder opstelt. Een goede verstaander heeft maar een half woord nodig.'


Als oppositielid ging u vaak tekeer, nu bent u zelf staatssecretaris. Hoe bevalt die rolwisseling?

'Ik heb wel eens het idee dat ze in de Kamer denken: hij moet maar eens voelen wat hij ons altijd aandeed. Hij kleunde er vroeger flink in, dan kleunen wij er nu ook flink in. Er is niemand ontsnapt uit de tbs en er zijn nog geen ernstige incidenten geweest. Dat is te danken aan duidelijkheid, maar je moet ook wel een beetje mazzel hebben. Incidenten kun je niet voorkomen.


'Het woordvoerderschap Justitie is een sleutelportefeuille voor de VVD in oppositietijd. Dan moet je zetels winnen, en dan ben ik altijd nog redelijk op de inhoud geweest. In de pers niet altijd. Het was maandagochtend wel eens harder in de krant dan 's middags bij een algemeen overleg. Dat is je taak.'


Als parlementariër maakte u het PvdA-voorganger Nebahat Albayrak wel moeilijk bij Peter R. de Vries maar uiteindelijk nooit in de Kamer.

'Als Kamerlid, maar zeker ook als bewindspersoon, zit je er wel om de BV Nederland verder te brengen. Nu zit dit minderheidskabinet er, maar in de toekomst kan er zomaar ineens Paars komen, waar je met andere partijen te maken hebt. Op dit moment kan ik dat niet bedenken, maar je moet er rekening mee houden. De persoonlijke verhoudingen moet je goed houden in de politiek.'


In uw Kamertijd betoogde u dat de rechtsstaat verloederde en er te veel in de politiek werd gesproken over de islam. Vindt u dat nog steeds, met Wilders als gedoger?

'Persoonlijk vind ik het niet zo interessant waar iemand vandaan komt of waar iemand in gelooft. De discussie wat iemand met zijn leven wil, vind ik interessant. Laat iemand in de gevangenis zien dat hij echt wat van zijn leven wil maken, of juist niet?'


Toch praat de Kamer vaak over de islam. Binnenkort is er een debat, dat is aangevraagd door de VVD.

'De discussie hoort erbij, maar het is niet waarom ik in de politiek zit. Dat geldt voor het debat over vrije meningsuiting in de VVD, met die vrijdenkersruimte in 2009. Mij zag je toen niet als woordvoerder in de fractie; Atzo Nicolaï kwam naar voren. Ik vind vrijheid van meningsuiting buitengewoon belangrijk, maar je hoeft niet altijd je mond open te doen. Je mag wel altijd je mond opendoen, maar de vraag is of het altijd verstandig is. Je mag wel alles zeggen, maar is het ook verstandig om het altijd te zeggen? Daar moet je ook af en toe bij stilstaan.


'Belangrijker is hoe geloofwaardig de rechtsstaat is voor de burgers. Het is nog steeds te onveilig. Dat een agent een stoel naar zijn hoofd geslingerd krijgt, is superslecht voor de rechtsstaat. De politie gebruikt veel vaker vuurwapens dan vijftien jaar geleden en dat komt mede doordat de maatschappij een kort lontje heeft. Mensen kunnen gewoon om niks uit hun dak gaan.


'Geven we echt om de slachtoffers of belijden we dat alleen maar met de mond? Maken we een goede afweging tussen daders en slachtoffers? Mijn agenda: een beetje minder rekening houden met daders en een beetje meer met slachtoffers.


'Ik heb met twee benen in de samenleving gestaan. Het is een voordeel als je overal hebt rondgekeken. Een beetje levenswijsheid is wel handig. Soms hoor ik mensen in de politiek dingen zeggen waarvan ik denk: joh, zo gaat het buiten echt niet. Je moet ook niet het idee hebben dat als het parlement iets beslist, de samenleving meteen verandert. Zo werkt het gewoon niet.'


CV Fred Teeven

Geboren: Haarlem, 5 augustus 1958


1980-1990 Rechercheur FIOD in Haarlem


1990-1992 Teamleider douanerecherche FIOD in Rotterdam


1993-2001 Officier van Justitie in Amsterdam


2002-2003 Lid Tweede Kamer voor Leefbaar Nederland


2003-2004 Officier van Justitie in Rotterdam


2004-2006 Officier van Justitie op Schiphol


2006-2010


Lid Tweede Kamer voor de VVD


2010-heden


Staatssecretaris voor Veiligheid en Justitie


Fred Teeven woont samen en heeft twee dochters.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden