Horrorproletariaat

Na 26 jaar is er een nieuwe versie van de zombie-klassieker 'Dawn of the Dead'. Moordzuchtige lijken? Jazeker. Maar zombies zijn ook symbolen van personen die geen vrije wil of bewustzijn meer hebben....

Door David Sneek

'Don't worry, be happy!' In de gangen van het winkelcentrum klinkt muzak. Een instrumentale versie van een oude hitsingle, uitgevoerd door gelikte strijkers, met begeleiding van computerpercussie. De melodie is ontdaan van individualiteit, de accenten zijn afgezwakt, het ritme is monotoon. Muziek zonder ziel. Zombiemuziek.

Dawn of the Dead van de debuterende regisseur Zack Snyder is geen letterlijke remake van de gelijknamige horrorklassieker van George Romero uit 1978. Er is in de nieuwe versie veel veranderd aan de personages en het scenario. Bovendien heeft de stijl van horrorfilms zich in de tussenliggende jaren ontwikkeld. Slechts het uitgangspunt is hetzelfde gebleven.

Wanneer een zombie-epidemie grote delen van Amerika onbewoonbaar maakt, verschuilt een groep mensen zich in een enorm, uitgestorven winkelcentrum. Bij die surre locatie hoort net als in 1978 een murw makende supermarktsoundtrack, waarmee precies de sfeer wordt opgeroepen waarin levende doden thuishoren.

Zombies zijn de anti-helden van de griezelfilm. Zonder de persoonlijkheid van seriemoordenaars, het sadisme van Freddy Krueger of de glamour van graaf Dracula vormen ze het lompenproletariaat van het horrorgenre. Ieder afzonderlijk zijn ze niet eens zo gevaarlijk. Een enkele kogel in het hoofd maakt een zombie al onschadelijk.

Het helpt alleen niets. Ze zijn met veel en ze blijven komen, met massa's tegelijk. Bleek en verwilderd, in gescheurde kleren en onder de bloedvlekken, achtervolgen de gestorvenen hun slachtoffers. Met slechts reden in het bestaan: ze willen een hap uit het warme vlees van de levenden nemen.

Een simpel gegeven. Maar filmische fantasieover levende doden hebben een lange evolutie moeten doormaken om hen die roeping te laten vinden. Zombies verschenen voor het eerst in de jaren dertig in films als White Zombie, waarin Bela Lugosi met behulp van voodoo overledenen liet opstaan om hen tot slaven te maken. In die gedaante, dood en willoos, bleven ze sporadisch terugkomen. De ommekeer kwam in 1968: toen gaf George Romero hen in Night of the Living Dead een nieuwe eigenschap. De strompelende zombies werden menseneters, hun aandoening een besmettelijke ziekte. Wie werd gebeten stierf, en veranderde daarop in een van hen.

Het idee sloeg aan. Zombies groeiden uit tot iconen. Romero maakte zelf twee sequels - Dawn of the Dead en Day of the Dead - en andere regisseurs namen zijn ideeover. Imitaties en variaties verschenen, zombies braken door in computerspelletjes als Resident Evil, waar vervolgens weer een filmversie van werd gemaakt. Daarbij bleven ze zich ontwikkelen; waar ze begonnen waren met de desoriatie van een slaapwandelaar, vallen ze nu aan als een wild dier. In de eerste Dawn of the Dead konden de ronddolende wezens nog met een duw uit balans worden gebracht; in de update zijn ze vliegensvlug en doelgericht.

Het maakt de nieuwe versie als horrorfilm bijzonder geslaagd. Rennende zombies zijn enger dan hun slome voorouders. In 1978 amuseerden mensen zich door de doden een taart in het gezicht te duwen, nu is er echte spanning wanneer ze in beeld verschijnen. Vanaf de openingsscs laat Snyder een grote vaardigheid zien in het cren van suspense en verrassingen.Een verpleegster komt thuis na een lange werkdag, vrijt met haar man en valt in slaap, om kort daarop wakker te worden gemaakt door een buurmeisje dat de kamer binnenkomt, haar mond besmeurd met bloed. Met een goedgeplaatste beet maakt ze vervolgens van de echtgenoot een zombie.

Al voor de begintitels is een rustige buitenwijk het decor van apocalyptische hysterie. De vrouw weet te ontsnappen, en vindt aansluiting bij andere ontheemden die proberen zich een weg te banen door het akelige landschap. Na botsingen met opduikende monsters en vijandige bewakers vinden ze een veilige plek op de luxueuze bovenverdieping van het winkelcentrum.

De aandacht voor spanningsopbouw en schrikeffecten onderscheidt Snyders Dawn of the Dead van de voorganger. Romero's film was een onafhankelijke productie die het horrorgenre en de levenloze, starende gezichten van de zombies tussen de overvolle schappen van de winkels aanwendde voor boosaardig commentaar op de Amerikaanse samenleving. Zo'n film kan in het commerci Hollywood niet worden gemaakt, hoewel er van de satire wel restanten intact zijn gebleven. Wanneer de vluchtelingen zich eenmaal hebben verschanst, zijn de klasseverhoudingen opnieuw te zien. Binnen bevindt zich een gezelschap levenden dat zich uit verveling bezighoudt met het uitproberen van alle spullen in de etalages. Intussen proberen buiten hordes hongerige doden het winkelcentrum binnen te dringen.

Zombiefilms spelen zo met de overeenkomsten tussen de levende en de dode mens. In de eerste plaats zijn zombies natuurlijk monsters, die voor het gevaar zorgen dat essentieel voor horror is. Daarnaast zijn zombies ook een garantie voor een macabere slapstick; de onnozele wezens laten zich vaak heel gemakkelijk afschieten en ze willen maar niet beseffen dat het verstandig kan zijn opzij te gaan voor een aankomende vrachtwagen.

Zombiefilms gaan vooral over de unheimliche uitwerking van personen die geen vrije wil of bewustzijn meer hebben, maar gereduceerd zijn tot het volgen van blinde, stompzinnige instincten. Zoals muzak een afgestompte variant is van de originele liedjes, lijken zombies op een domme, mechanische versie van de mensen die ze vroeger waren.

'They are us' zeiden de personages in Romero's film toen ze zagen hoe zombies roltrappen opgingen en zich het consumptieparadijs binnen lieten voeren. Zo ver durft de nieuwe Dawn of the Dead zeker niet te gaan. Toch blijkt dat de meest effectieve scs nog altijd die zijn waarin de verschillen tussen levenden en doden minder helder zijn dan de menselijke personages zouden willen.

Zielloos of niet, het blijven onze bloedverwanten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden