‘Horror’ in Zeeuws natuurgebied: door de vogelgriep vallen honderden sterns dood uit de lucht

Niet alleen kippen in de pluimveehouderij worden getroffen door vogelgriep, ook duizenden wilde en bedreigde vogels leggen het loodje. Zoals in het Zeeuwse natuurgebied Waterdunen, waar grote groepen sterns getroffen zijn. Een ‘horrorverhaal’, zeggen natuurbeheerders.

Peter de Graaf
Medewerkers van Het Zeeuws Landschap ruimen dode vogels in natuurgebied Waterdunen.  Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Medewerkers van Het Zeeuws Landschap ruimen dode vogels in natuurgebied Waterdunen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Mannen in witte pakken met medische mondmaskers lopen rondjes over een van de acht broedvogeleilanden van natuurgebied Waterdunen in Zeeuws-Vlaanderen. Erboven hangt een witte wolk van grote sterns, die de lucht vullen met hun schelle en raspende roep. In de verte gloort, in de brandende zon, de vuurtoren van Breskens op de Westerscheldedijk.

‘Zoveel dode vogels heb ik nog nooit meegemaakt. Het is echt een horrorverhaal’, zegt Fred Schenk van Het Zeeuws Landschap wanneer hij met een bootje terugkeert op het vasteland. Samen met vier collega’s heeft hij dode vogels geraapt op de eilanden, vooral grote sterns die getroffen zijn door de vogelgriep.

Het vogelgriepvirus zaait dood en verderf in de Zeeuwse kolonie sterns. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Het vogelgriepvirus zaait dood en verderf in de Zeeuwse kolonie sterns.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Ze kieperen zes blauwe zakken vol dode vogels uit het bootje: behalve sterns ook kokmeeuwen, zwartkopmeeuwen, zilvermeeuwen, visdiefjes en een Canadese gans. Die gaan eerst de vriezer in, totdat destructiebedrijf Rendac de kadavers komt ophalen. Vorige week woensdag raapten ze 850 slachtoffers. Vandaag zijn het er 450.

Grootste kolonie in Nederland

Het ging net zo goed met de stern, de zeevogel die op de rode lijst van bedreigde soorten staat. Waterdunen, een natuurgebied met getijdenwerking, herbergt de grootste kolonie van Nederland. Circa 7.000 ouderparen hebben zich op de broedeilandjes vol schelpen en zand genesteld. Maar sinds anderhalve week zaait het vogelgriepvirus dood en verderf in de Zeeuwse kolonie.

De medewerkers van Het Zeeuwse Landschap proberen met hun raapacties verdere verspreiding van het virus te beperken. In een sternenkolonie is dat lastig, omdat de vogels hutjemutje broeden. ‘De kracht van de kolonie is dat ze op snavelafstand van elkaar zitten’, vertelt Schenk. ‘Die massa is hun verdediging, maar daardoor zijn ze extra bevattelijk voor besmetting. Ze lopen ook door elkaars poep. Het virus slaat enorm om zich heen.’

Dode vogels rapen op de eilanden. 'Het is heel triest. Het houdt maar niet op.’ Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Dode vogels rapen op de eilanden. 'Het is heel triest. Het houdt maar niet op.’Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In Nederland broeden jaarlijks tussen de 17 en 20 duizend grote sterns in een zestal kolonies. Volgens Schenk zijn kolonies in Noord-Holland en in natuurgebied De Petten op Texel al ‘volledig weggevaagd’. Hetzelfde is gebeurd met kolonies in Frankrijk en Engeland. Ook onder jan-van-genten elders langs de kust van Noordwest-Europa vallen veel slachtoffers van het vogelgriepvirus. Vanuit Noord-Europa komen zelfs zorgwekkende berichten over zeearenden en wordt ook gevreesd voor de kolonies met papegaaiduikers.

Lugubere rondes over het eiland

De medewerkers van Het Zeeuwse Landschap proberen in Waterdunen te redden wat er te redden valt. Tijdens hun lugubere rondes over de eilandjes komen ze niet alleen dode vogels, maar ook ernstig zieke en stervende dieren tegen. ‘Die verlossen we uit hun lijden’, antwoordt medewerker Yannick van Eenennaam met enige schroom. ‘Tsja, leuk is het niet.’

Stagiair Mardt de Visser weet niet wat hij meemaakt. ‘Het is wel een bijzondere ervaring en gelukkig gebeurt dit niet vaak’, zegt hij, terwijl hij zich op het vasteland uit zijn beschermende witte pak hijst, duidelijk badend in het zweet. ‘Het is heel triest. Het houdt maar niet op.’

De natuurbeheerders zien soms verzwakte vogels snel het water in vluchten. Daar zakken ze vervolgens in elkaar en sterven. Ook komen veel sterns om boven zee, waar ze vis vangen voor de kuikens. Ze vallen letterlijk dood uit de lucht, vertelt Schenk. Ook voor de achtergebleven kuikens is er dan geen redden meer aan. ‘Ze zitten met z’n allen in een crèche, zoals we dat noemen’, aldus Schenk. ‘Wij weten ook niet welk kuiken nog wel en welk kuiken geen ouders meer heeft.’

Broedseizoen is mislukt

Het broedseizoen kan als mislukt worden beschouwd. Een grote stern krijgt één of twee eieren, waarvan zeker één jong het meestal niet haalt. ‘We hebben ook jaren met 0,6 jong per ouderpaar’, aldus Schenk. Ze overwinteren aan de westkust van Afrika, onder meer in Ivoorkust en Namibië. In april arriveren ze in Nederland, broeden hier, krijgen kuikens en vliegen in september terug naar Afrika.

In de natuur bleven kustbroedvogels tot dusver gespaard. Meestal zijn het vooral watervogels als ganzen en eenden die getroffen werden door het virus en het loodje legden. Maar nu zijn ook de zeldzame broedvogels aan de beurt. Het enige lichtpuntje is dat sterns best wel oud kunnen worden. Sommige vogels halen zelfs de respectabele leeftijd van 20 jaar of zelfs ouder.

‘Als je die grote, kwetterende wolk van grote sterns boven zo’n eiland ziet, is het bijna niet voor te stellen welk drama zich daar op de grond afspeelt’, verzucht Schenk vanaf de waterkant op het vaste land. ‘Maar er waart daar een vreselijke ziekte onder de vogels. Maandag maken we weer een ronde over de eilanden. Ik hoop dat het virus een keer uitdooft.’

Vogelgriep slaat dit jaar hard toe

Het vogelgriepvirus is vermoedelijk zo’n 25 jaar geleden ontstaan in de intensieve pluimvee-industrie in Azië. Via trekvogels kwam het virus richting Europa. Wilde vogels treffen elkaar in zomer- en wintergebieden. Ze besmetten elkaar en verspreiden zo het virus over de wereld. Ook de Nederlandse pluimveesector is dit jaar ernstig getroffen door de vogelgriep: circa vijftig bedrijven zijn al besmet en geruimd - en ruim dertig andere kippenbedrijven in de buurt zijn preventief geruimd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden