Hopelijk weten we nooit alles

Hopelijk, schrijft Nobelprijswinnaar Frank Wilczek in de nieuwe bundel What are you optimistic about?, met essays van wetenschappers en denkers die ze op uitnodiging voor het online tijdschrift Edge schreven, hopelijk vinden we nooit een theorie van alles....

Dat is voor een theoretisch fysicus op het eerste gezicht een nogal negatief antwoord op de vraag wat voor moois hij in het verschiet ziet. Want was de natuurkunde niet al sinds Einstein op zoek naar zo’n alomvattende theorie?

Jawel, maar er is weinig zo kolderiek als de idee dat wetenschap klaar kan zijn, legt Wilczek uit. Wetten zijn ook maar papier. En anders verrast de werkelijkheid ons waarschijnlijk toch weer, in experimenten of anderszins.

Gelukkig, noteert een paar pagina’s verder schrijver en tv-maker Karl Sabbagh, lijkt het er steeds minder op dat die fameuze theorie van alles echt onder handbereik ligt. De kosmologie verkeert in een diepe crisis, want begrijpt nog geen 5 procent van het heelal. Snaartheoretici, lang degenen die beweerden dat ze de sleutel (bijna) gevonden hadden, zijn op het punt beland dat hun theorieën vooral aangeven dat alles kan, in oneindig veel universa. Weinig praktisch.

Maar Sabbagh is opgetogen. De crisis biedt enorme kansen voor allerlei nieuwe instrumenten en experimenten die de komende jaren op stapel staan: de LHC-versneller in Genève, de gravitatiegolfdetector LIGO, de oerknalkijker PLANCK, de radiotelescoop Auger, proeven om donkere materie-deeltjes rechtstreeks te vangen. Dat wordt feest, schrijven meer auteurs in de bundel. De stagnatie is voorbij.

Met de vraag naar hun optimisme geeft samensteller John Brockman opnieuw een slimme prikkel aan wetenschappers om eens hardop na te denken over hun vak en over de wereld. Ruim 105 antwoorden verder, van genenjager Craig Venter (politiek op basis van feiten!) tot musicus Brian Eno (alles wordt bottom-up!), en van kosmoloog Lee Smolin (voorbij de snaartheorie!) tot bioloog Richard Dawkins (fysica en biologie maken religie en ander bijgeloof overbodig!), is er geen peil op te trekken.

Gek genoeg biedt dat vooral hoop en inspiratie. Er is meer optimisme in de wereld dan het dagelijks nieuws doet vermoeden.

Tegelijk maakt What are you optimistic about? ook impliciet duidelijk dat optimisme soms ronduit ongegrond is. Diverse bijdragen gaan ervan uit dat de LHC-versneller in de zomer van 2007 in bedrijf komt. Die hoop was al bij verschijnen vervlogen. Het wordt zomer 2008. Gaan ze in Genève van uit.

Martijn van Calmthout

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden