Column

Hopelijk is Erdogan een chirurgijn die zijn vak verstaat

Aan het eind van de 19de eeuw werd het Ottomaanse rijk, waaruit Turkije zou voortkomen, 'de zieke man van Europa' genoemd. Het eens zo machtige rijk, dat nog voor de poorten van Wenen had gestaan, stelde vrijwel niets meer voor.

Beeld epa

Turkije is overigens niet het enige zieke land van Europa geweest. U zult het misschien niet geloven, maar in de tijd van Wilhelm Tell was Zwitserland zo arm dat het doorging voor de zieke man van Europa. Tijdens de Weimarrepubliek kreeg Duitsland het etiket van Europa's zieke man opgeplakt en in de jaren vijftig was het de beurt aan Frankrijk, zeker toen de vicepremier Mendès-France melk begon te drinken, in plaats van wijn. Gelukkig maakte De Gaulle het zieke Frankrijk snel weer gezond, al bleef het aantal auto-ongelukken op de Franse driebaanswegen niet te tellen.

Zelfs Nederland is de zieke man van Europa geweest. Wellicht herinnert u zich nog de Dutch disease, ook wel hollanditis genoemd. De symptomen waren tweeërlei: het potverteren van de aardgasbaten en het heftige verzet tegen plaatsing van kruisraketten, die als variant binnen de ziekte ook wel de Sstruisvogelitus is gaan heten.

Dat je met de ziekte als metafoor erg moet oppassen, is al eens beschreven door Susan Sontag in haar aan te bevelen boekje: Illness as Metaphor. Vooral Adolf Hitler was een kampioen in het gebruik van ziektemetaforen. Duitsland was ziek en de Duitse maatschappij was ziek. De epidemie die Duitsland teisterde heette die Judenkrankheit, of ook wel die Rassentuberkulose. Dit waren dodelijke ziekten die uitgeroeid moesten worden, want anders zou het Duitse volk niet overleven. U kunt dat allemaal nalezen in de laatste, geannoteerde editie van Mein Kampf, die momenteel in Duitsland een bestseller is.

De Turkse president Recep Erdogan heeft het stokje van de ziekte als metafoor met verve overgenomen. De Gülen-beweging is een kankergezwel dat moet worden weggesneden. Kanker, dat schreef Sontag al, is een van dankbaarste ziekten om politieke tegenstanders mee om de oren te slaan. Zij zijn een kwaadaardig tumor, die moet worden verwijderd om het organisme van de staat weer gezond te maken.

Beter nog dan het kankergezwel vind ik Erdogans vergelijking met het virus, dat met wortel en tak moet worden uitgeroeid. Het treffende zit hem erin dat een virus onzichtbaar is en zich stiekem uitbreidt, terwijl de zieke daar pas iets van merkt als het bijna te laat. Bijna, zeg ik, want dankzij het uitroeien met wortel en tak valt er toch nog veel te bereiken.

Overigens was uitroeien ook een woord dat Hitler graag gebruikte. Hij doelde op de Joden, die hij het liefst vergeleek met ratten. In deze terminologie zijn dat de voorlopers van virussen - kleine beestjes die je nauwelijks ziet en die ongemerkt ziektekiemen overbrengen. De nazi's gebruikten nog het middeleeuwse beeld van de pest, waaruit je kunt opmaken dat de weg van Hitler naar Erdogan in elk geval de medische vooruitgang weerspiegelt.

Susan Sontag wijst erop dat ziekte en militair woordgebruik vaak samengaan. Ziekte is een strijd die wij moet winnen, zoals de slag bij Stalingrad. Hopelijk is president Erdogan een chirurgijn die zijn vak verstaat, want zoals wij weten, maken zachte heelmeesters stinkende wonden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden