Hoop voor de zwevende kiezer: de Stemwijzer is er weer

De Kamerverkiezingen komen ras naderbij en nooit zweefden zo veel kiezers. Maar sinds gisteren is er weer houvast: toen kwam de nieuwe editie van de Stemwijzer in de lucht. Lijsttrekkers probeerden hem meteen.

Lijsttrekkers vullen de stemwijzer in.Beeld anp

Als de VVD op het laatste moment besluit niet aan de verkiezingen mee te doen, dan zal Mark Rutte SGP stemmen. En anders wel CDA. Tenminste, als hij de adviezen van de Stemwijzer op de voet volgt.

Op 9 september, zeven maanden voor de verkiezingen, werd er op de sociale media voor het eerst om gevraagd: waar blijft toch de nieuwe Stemwijzer? Maandag was het zo ver: in aanwezigheid van negentien partijen die gaan meedoen aan de komende verkiezingen - Geert Wilders was de grote afwezige - werd de nieuwe editie in Nieuwspoort gelanceerd.

Die van 2012 werd bijna vijf miljoen keer ingevuld; de concurrent - Kieskompas van politicoloog André Krouwel - bleef op minder dan een miljoen steken. Het maakt de Stemwijzer, initiatief van ProDemos, tot een belangrijk hulpmiddel bij de verkiezingen. Niet in het minst omdat het kiezers ontslaat van de plicht zelf de verkiezingsprogramma's te bestuderen.

Belangrijkste vernieuwing van deze editie is dat de Stemwijzer uitmondt in een topdrie in volgorde van voorkeur. Dat de lijsttrekkers die de Stemwijzer als proefkonijn invulden op de eigen partij honderd procent zouden scoren, lag voor de hand. Hun topdrie leverde wel onverwachte uitkomsten op.

Rutte verdedigde zijn christelijk geïnspireerde voorkeuren door te zeggen dat er weinig immateriële vragen waren. 'Dit is toch opgebouwd uit rationele elementen. Bij thema's als: wat voor land willen we zijn, dat wat ik zelf normaal doen heb genoemd, zouden we eerder uit elkaar lopen.' Bij de keuze voor een partij spelen volgens hem ook presentatie, stijl en visie op de samenleving een rol - wat in de uit stellingen opgetrokken Stemwijzer minder tot uiting komt.

De topdrie van Rutte sluit naadloos aan bij die van Sybrand Buma (CDA), die SGP en VVD als tweede en derde voorkeur kreeg. 'Je tweede uitkomst hoeft niet echt je tweede keus te zijn', relativeert Buma. 'Daar hoort ook vertrouwen bij, het beeld van de samenleving dat wordt uitgedragen.'

Ook de topdrie van Kees van der Staaij bleek identiek: SGP, gevolgd door CDA en VVD.

Vaak was de uitkomst conform de verwachting. Zo liet Alexander Pechtold D66 keurig door VVD en PvdA flankeren op zijn erepodium en situeerde Jacques Monasch zijn Nieuwe Wegen naast PvdA en PVV. Thierry Baudet kwam op Jan Roos van VNL als tweede voorkeur, Roos eindigde bij VVD en SGP. Bij Lodewijk Asscher gloorde de linkse samenwerking: GroenLinks als tweede voorkeur, gevolgd door SP en D66. 'Het verschil tussen links en rechts is gelukkig toch nog levend', vond hij. 'Daar spreekt een verschil aan inzicht uit over hoe we de samenleving moeten inrichten.'

Anderen keken verbaasd naar hun resultaten. Bij Emile Roemer (SP) kwamen de Partij voor de Dieren en Denk in de topdrie. Bij Gert-Jan Segers eindigde Denk zelfs op twee. 'Heel verrassend', vond de voorman van de ChristenUnie. 'Over vluchtelingen en op sociaal-economisch gebied denken we blijkbaar hetzelfde. Zouden ze een andere stijl hanteren, dan valt er samen te werken.'

Tunahan Kuzu voelt zich na Denk dan weer het meest thuis bij SP en GroenLinks. Sylvana Simons bleek het in 16 procent van de gevallen oneens te zijn met Artikel 1, haar eigen partij. En Henk Krol van 50Plus scoorde als derde keus het mysterieuze LidK, dat voor Lokaal in de Kamer blijkt te staan.

Levend stemkastje Jan Dijkgraaf van GeenPeil hield zijn laptop nadrukkelijk gesloten. Zijn partij vindt de Stemwijzer 'een belediging voor kiezers die directe democratie een warm hart toedragen', en maakte daarom een namaak-Stemwijzer: stemwijzer.co. Wie die invult, komt altijd bij GeenPeil uit. De echte Stemwijzer dreigt hen met een proces.

Vanwege de Stemwijzer kwamen zeventien lijsttrekkers naar Nieuwspoort, ook van partijen die nog niet in de Kamer zitten. Dat maakte de lancering tot de officieuze aftrap van de campagne. De dertig stellingen waaruit de Stemwijzer is opgebouwd, zijn in overleg met de partijen geformuleerd.

'We streven naar een afwisseling van linkse en rechtse stellingen', vertelde projectleider Jochum de Graaf. In 2012 ging het overgrote deel van de stellingen over financieel-economische onderwerpen. Dit keer wordt meer gevraagd naar standpunten over moreel-ethische kwesties als maatschappelijke dienstplicht, anoniem solliciteren, groepsbelediging, wietverkoop, voltooid leven, een kinderpardon en het sluiten van de grenzen voor islamitische immigranten.

De website van de Stemwijzer raakte maandag meteen overbelast, maar werd na het regelen van extra capaciteit weer toegankelijk.

Lees ook:

Toine Heijmans op bezoek bij de samenstellers van de Stemwijzer.

De Volkskrant volgt in aanloop van de verkiezingen zwevende kiezers. Bekijk hier alle artikelen.

WIET

De teelt en verkoop van wiet moet legaal worden

Eens
PvdA
D66
GroenLinks
PvdD
50Plus
Ondernemerspartij
Denk

Geen van beide
GeenPeil
Forum voor Democratie

Oneens
VVD
PVV
CDA
ChristenUnie
SGP

Beeld anp

MIGRATIE

Stelling: Nederland moet de grenzen sluiten voor islamitische immigranten

Eens
PVV
Forum voor Democratie

Geen van beide
SGP
VNL
GeenPeil

Oneens
VVD
PvdA
SP
CDA
D66
ChristenUnie
GroenLinks
PvdD
50Plus
Denk
Ondermerspartij

Beeld anp

DEFENSIE

Stelling: De uitgaven voor defensie moeten de komende jaren fors omhoog naar 2 procent van het nationale inkomen (de NAVO-norm)

Eens
CDA
ChristenUnie
SGP
50Plus
Ondernemerspartij
Forum voor Democratie

Geen van beide
VVD
GeenPeil

Oneens
PvdA
PVV
SP
D66
GroenLinks
PvdD
Denk

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden