‘Hoop van Japan’ gooit handdoek in de ring

Fukada moest rust brengen na tumultueuze periode...

Tokio Even was premier Yasuo Fukuda (72) de hoop van Japan én van zijn eigen Liberale Democratische Partij (LDP). Maar na amper een jaar, vol frustraties, maakte hij maandagavond opeens zijn aftreden bekend. ‘Als we de problemen van mensen voorop willen stellen, kunnen we ons niet langer een machtsvacuüm permitteren, noch uitstel van noodzakelijk beleid. We hebben een nieuw team nodig’, aldus Fukuda.

In Japan mag de grootste regeringspartij de premier leveren en september vorig jaar werd Fukuda met grote meerderheid door de LDP gekozen. Dit was na een tumultueuze periode waarin de LDP voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog de meerderheid in het Hogerhuis (Japanse Eerste Kamer) had verloren. Shinzo Abe, Fukuda’s impopulaire voorganger, was plotseling afgetreden om gezondheidsredenen.

Partijgenoten meenden dat politiek veteraan en pragmaticus Fukuda een prima toezichthouder zou zijn die weer rust in de tent kon brengen. Maar dat bleek een illusie.

De oppositie, onder leiding van de Democratische Partij van Japan (DPJ), rook de macht na de winst in het Hogerhuis. Weliswaar bezat de regerende LDP nog steeds de meerderheid in het Lagerhuis (Tweede Kamer). Maar de oppositie kon ieder wetsvoorstel blokkeren als er niet voldoende werd geluisterd naar haar wensen, en deed dat ook veelvuldig.

Met als gevolg dat Japan zonder president van de Centrale Bank zat, op het moment dat de wereldwijde kredietcrisis alle alarmbellen deed rinkelen. De regeringspartij slaagde er niet in kandidaten aan te dragen die voor de oppositie écht onafhankelijk waren, en dus werden ze afgeschoten.

Ook ondermijnde oppositieleider Ichiro Ozawa keer op keer Fukuda’s gezag door te benadrukken dat hij geen legitieme premier was. De mening van het volk was immers niet gevraagd, toen hij werd gekozen. Ozawa drong telkens aan op tussentijdse verkiezingen in het Lagerhuis, in de hoop op winst voor de DPJ, zodat híj het hoogste ambt zou kunnen bekeden.

Maar de premier gaf geen krimp. Officieel staan verkiezingen voor volgend jaar september op de agenda. Fukuda hoopte in de tussenliggende periode het vertrouwen van de kiezer terug te winnen.

Maar daarvoor was zijn beleid te onsamenhangend en miste het daadkracht. Fukuda beloofde de groeiende kloof tussen arm en rijk aan te pakken, evenals de problemen op het zieltogende platteland. Maar hij had nauwelijks speelruimte, omdat Japan kampt met een torenhoge staatsschuld.

Bovendien vergrijst Japan in snel tempo, en krijgt het te kampen met hogere pensioen- en ziektekosten. Noodzakelijke hervormingen, zoals een verhoging van de belasting op consumptie, werden uitgesteld. Uit electoraal belang, maar ook uit angst voor een verdere stagnatie van de economie.

De economische neergang, ingezet door de kredietcrisis, terugvallende exporten en hoge voedsel-, energie- en grondstofprijzen, eisten de afgelopen maanden hun tol. Afgelopen vrijdag kondigde Fukuda een pakket noodmaatregelen aan om bedrijven en huishoudens te steunen en de economie uit het slop te trekken. Hij koesterde de hoop dat de voorstellen tegelijkertijd zijn populariteit zouden opvijzelen.

Maar ook het stimuleringspakket oogstte kritiek. Het zou weinig effectief zijn, omdat de maatregelen niet bestonden uit harde yen, maar vooral uit kredietgaranties en zachte leningen voor het midden- en kleinbedrijf. Bovendien zou de eenmalige belastingverlaging die Fukuda voorstelde, pas volgend jaar voelbaar zijn.

Ook binnen de LDP werd de roep om Fukuda’s aftreden steeds luider. Nu hij de handdoek in de ring heeft gegooid, rijst echter de vraag of er een politicus bestaat die én het politieke mijnenveld weet te overleven én noodzakelijk beleid zal voeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden