Analyse

Hoop op overwinning in Oekraïne is vervlogen, dan maar zelfbestuur voor de rebellen

Oekraïne heeft de opstandige gebieden in het oosten zelfbestuur beloofd en een stap gezet richting Europa. Porosjenko staat met zijn rug tegen de muur.

Porosjenko toont het samenwerkingsakkoord met de EU. Beeld Demotix

De Oekraïense regering heeft de hoop opgegeven dat Kiev de pro-Russische rebellen in het oosten van Oekraïne militair kan verslaan. In een geheime stemming ging het Oekraïense parlement dinsdag akkoord met een wet die de door de rebellen beheerste gebieden voor drie jaar zelfbestuur geeft.

Kort daarvoor gaf het parlement zijn zegen aan het associatieverdrag met de Europese Unie, dat de aanleiding tot de politieke onrust in Oekraïne vormde. Rusland is steeds fel gekant geweest tegen de toenadering tussen Kiev en de Europese Unie.

'De Oekraïners hebben de sneltrein die op weg was naar het oosten omgekeerd', zei president Petro Porosjenko. Volgens hem is het verdrag de 'eerste, maar vastbesloten stap' naar volwaardig lidmaatschap.

Vrijhandelsverdrag

Om een handelsoorlog met Rusland te voorkomen hebben Kiev en de EU met Moskou afgesproken dat het vrijhandelsverdrag voorlopig niet helemaal van kracht wordt: Kiev houdt de importheffing op EU-producten nog overeind. Moskou had gedreigd importheffingen tegen Kiev in te stellen om te voorkomen dat het via Oekraïne door goedkope producten uit de EU zou worden overspoeld.

Voor Oekraïne is de regeling voordelig: voorlopig mag het zijn markt afschermen, terwijl het wel onbelemmerd toegang krijgt tot de Europese markt. Porosjenko onderstreepte wel dat er 'geen land is dat zo'n hoge prijs heeft moeten betalen voor het recht om Europees te worden'.

Daarmee doelde hij op de inlijving van de Krim en de pro-Russische opstand in het oosten van Oekraïne, waarmee Moskou reageerde op het besluit van Kiev de banden met de EU aan te halen.

Zelfbestuur

Het lijkt erop dat de regering-Porosjenko nu zelfs bereid is een nog hogere prijs te betalen om een einde te maken aan de oorlog in het oosten van het land. De door het parlement goedgekeurde wet biedt de rebellen in de regio's Donetsk en Loehansk voor drie jaar zelfbestuur.

Voorwaarde is wel dat de rebellen hun eis van volledige onafhankelijkheid laten vallen. Ook moeten zij de wapens neerleggen. In ruil daarvoor mogen ze hun eigen politiemacht vormen, zelf hun aanklagers en rechters benoemen en nauwer met Rusland samenwerken. Ook komen er extra garanties voor de status van de Russische taal.

Verder kondigde Kiev een amnestie af voor mensen die betrokken zijn bij de opstand, al gelden op dit punt nogal wat uitzonderingen.

De zelfbestuur- en amnestiewetten kregen de steun van een ruime meerderheid van de parlementariërs, maar sommige nationalistische afgevaardigden beschuldigden de regering van 'verraad'. Volgens ex-premier Julia Timosjenko komt het erop neer dat Kiev Rusland de controle geeft over Loehansk en Donetsk. Ook Oleh Tjahnibok, de leider van de ultranationalistische Svoboda-partij sprak van 'capitulatie'.

Kennelijk is de regering-Porosjenko ervan overtuigd dat Oekraïne met de rug tegen de muur staat, temeer daar het niet op steun van de NAVO hoeft te rekenen. Met de clandestiene steun van Russische troepen hebben de rebellen het Oekraïense leger afgelopen maand een reeks zware nederlagen toegebracht. Om de druk op Kiev te verhogen kondigde Moskou gisteren aan dat het zijn troepenmacht op de Krim zal uitbreiden.

Achter gesloten deuren hield president Porosjenko de parlementariërs dan ook voor dat ze geen keus hadden. Anders dreigt er een 'grote oorlog', waarschuwde hij.

Oleh Tjahnibok, de leider van de ultranationalistische Svoboda-partij. Beeld epa

'Startpunt' voor een dialoog

Het is nog onduidelijk of de rebellen akkoord zullen gaan met het aanbod van Kiev, dat veel minder ver gaat dan de onafhankelijkheid die zij tot nog toe eisten. Opvallend was dat hun leiders het aanbod niet meteen van de hand wezen. 'Vicepremier' Andrej Poergin van de Volksrepubliek Donetsk noemde het een 'startpunt' voor een dialoog.

Waarschijnlijk zullen de rebellen eisen dat Kiev eerst al zijn troepen uit het gebied weghaalt. De uitgangssituatie is gunstig voor hen. Als de twee partijen het eens worden, is de kans groot dat het driejarige zelfbestuur uitdraait op een feitelijke deling van Oekraïne in een gebied dat op de EU is gericht en een gebied waar Rusland aan de touwtjes trekt, zoals in de opstandige regio Transdnjestrië in Moldavië.

Daarmee heeft president Poetin dan zijn doel bereikt: een verzwakt Oekraïne als straf voor Kievs keuze voor Europa.

Petro Porosjenko. Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.