Hoop op meer openheid over misbruik in België

Slachtoffers in België hebben een nieuw offensief geopend in hun strijd voor openheid over het misbruik in de katholieke kerk. Wie nog niet met het misbruik naar buiten is getreden, wordt opgeroepen zich alsnog bij de politie te melden. Bovendien besluit het Hof van Beroep in Gent donderdag of Belgische oversten en bisschoppen nalatig zijn gebleven bij het grootschalige misbruik in de jaren vijftig tot en met tachtig.

Mgr. Vangheluwe. Beeld Photo News

Beide initiatieven, zowel de oproep als het hoger beroep, komen voort uit frustratie onder slachtoffers over de afhandeling door het katholieke establishment.

Het seksueel misbruik in de kerk staat in België op de agenda sinds het geruchtmakende ontslag van bisschop Vangheluwe in 2010. Hij bleek zijn minderjarige neefje te hebben misbruikt. Maar een grootschalig onderzoek, inclusief toegang tot de archieven, zoals dat van Wim Deetman in Nederland, is er daarna nooit gekomen. Wel is de verwachting dat een justitieel onderzoek, beter bekend als 'Operatie Kelk', over enkele maanden klaar is.

Nooit eerder

Het arrest van het Hof in Gent kan donderdag een unicum worden. De 39 klagers hebben in een civiele zaak namelijk alle geledingen van de kerk gedaagd: van de Belgische oversten tot en met de Heilige Stoel in Vaticaanstad. Advocate van de klagers Christine Mussche: 'Bij mijn weten is dat nooit eerder gebeurd.'

Mussche vat het verwijt aan de kerk samen als 'schade door wanbeleid'. Vanuit het Vaticaan kwam de instructie te zwijgen over het misbruik, zegt Mussche en (Belgische) daders werden consequent overgeplaatst naar andere parochies. De slachtoffers zeggen naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens te stappen wanneer zij in het ongelijk worden gesteld.

De zaak lijkt op die in de recentelijk uitgekomen film Spotlight, zegt Roel Verschueren, een van de 39 klagers. Daarin is te zien hoe handtastelijke priesters in Boston tijdig overgeplaatst werden, zodat zij in een andere parochie met het misbruik konden doorgaan. 'Ik weet zeker dat de rechters die film ook hebben gezien.'

Meldingen

De Interdiocesane Commissie voor de Bescherming van Kinderen en Jongeren, opgericht met steun van zowel de kerk als het Belgisch parlement, maakte deze week bekend dat er de afgelopen vier jaar 1.046 meldingen van seksueel misbruik zijn binnengekomen. De kerk keerde een kleine 4 miljoen euro uit aan compensatie. Ter vergelijking: bij de Nederlandse kerk hebben zich meer dan 3.600 slachtoffers gemeld en is zo'n 20 miljoen euro uitgekeerd.

De vraag is of alle Belgische slachtoffers zich wel hebben gemeld. In een open brief in De Standaard betwijfelden 58 slachtoffers dat. Meld je bij kerk én politie, is hun oproep, ook al lijken de feiten in kwestie verjaard (de verjaringstermijn in België is 15 jaar). 'De rechter moet vaststellen of de feiten verjaard zijn', zegt Rik Devillé van slachtofferkoepel Mensenrechten in de Kerk. 'Misschien heeft de dader veel meer op zijn kerfstok. Iemand kan in een leven wel vijftig slachtoffers maken.'

Zeker 460 slachtoffers, bijna de helft van het bestand van de koepelorganisatie, zouden nog geen klacht hebben ingediend. Uit schaamte, denkt Devillé. 'Hun ouders of echtgenoot weten het vaak niet.'

Het misbruik als een 'lijdensweg'

In de open brief bestempelen de slachtoffers de kerkelijke afwikkeling van het misbruik als een 'lijdensweg'. De arbitragecommissie, waar slachtoffers tot eind 2012 met hun klacht terecht konden en die voor de helft door de bisschoppen was aangesteld, zou het slachtoffers extra moeilijk hebben gemaakt. 'Mensen werden ontmoedigd hun verhaal te doen', aldus Devillé. 'Er werd psychologische druk uitgeoefend, of men zei: die dader is bij ons niet bekend.'

In ruil voor erkenning en compensatie hebben slachtoffers bij de arbitragecommissie geheimhouding moeten beloven over de dader. Extra kwalijk, meent Devillé, die zelf gepensioneerd priester is. 'Slachtoffers leiden daaruit af: we mogen er niet meer over praten. Terwijl ze daar gewoon recht op hebben. Het is niet zo dat je meteen na je melding hiep-hiep-hoera genezen bent.' De arbitragecommissie is inmiddels gesloten, maar slachtoffers kunnen nog wel terecht bij de bisschoppelijke opvangpunten - in ieder bisdom één.

Een ander verwijt aan het adres van de bisschoppen is dat ze het ene zeggen, maar het andere doen. De kerk zou zich publiekelijk empathisch opstellen, maar onverminderd hard zijn in de rechtszaal. Eind januari was Devillé bij de hoorzitting in Gent, waar de zes bisschoppelijke advocaten betoogden dat de kerk niet schuldig kán zijn aan verzuim, aangezien ze geen rechtspersoon is. 'Dé kerk bestaat niet, was het verweer. Bisschoppen hebben geen zeggenschap over het handelen van individuele priesters.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden