Hoogste tijd voor verandering: Jet Bussemaker, PvdA

Vernieuwing van het stelsel van sociale zekerheid is broodnodig. Daarover zijn Tweede-Kamerleden Frans Weekers (VVD), Gerda Verburg (CDA) en Jet Bussemaker (PvdA) het eens....

Jet Bussemaker, PvdA

'Het socialezekerheidsstelsel van Nederland is volkomen achterhaald. Het stamt uit de jaren vijftig. In een gezin was één kostwinner, meestal de man, en die bleef zijn hele leven in dienst van één werkgever. Overstappen naar een andere betekende pensioenbreuk. De sociale zekerheid diende om de inkomensarmoede te verhelpen. Wat we nu nodig hebben, is een stelsel dat de problemen van de tijdsarmoede aanpakt.

We moeten naar een stelsel dat transities mogelijk maakt. Mensen moeten kunnen overschakelen van scholing naar werk, en van werk naar verzorging. Daar is behoefte aan. Mensen hebben nu onvoldoende de keuzevrijheid om een tijd lang voor kinderen of zieke ouders te zorgen. Als we ze die vrijheid geven, mogen we daar ook iets voor terugvragen: eigen verantwoordelijkheid om te sparen en risico's te verzekeren.

Als ik droom over een ideale verzorgingsstaat denk ik dus niet aan het Amerikaanse model, dat alle verantwoordelijkheid bij de burgers legt. Wel aan de Scandinavische landen, al is daar te veel collectief geregeld. Voorzieningen zijn zo duur geworden dat beide partners wel moeten werken. Ook zou ik van het Rijnlandse model het overleg in plaats van de confrontatie overeind willen houden.

We moeten naar een levensloopstelsel, gebouwd op drie pijlers. De eerste is de publieke: daarin bekostigt de overheid de universele regelingen voor alle burgers. In de tweede moet via sectorale afspraken collectief gespaard en verzekerd worden en in de derde kunnen mensen dat individueel doen.

Het grote voordeel van zo'n stelsel is dat er minder omslag in zit. Mensen sparen voor zichzelf, verzekeren zichzelf. De grote vraag die je daarbij moet stellen is: hoe groot moet de publieke poot zijn? Anders: tot waar gaat de verantwoordelijkheid van de overheid? De formatieonderhandelingen die we met het CDA voerden, boden een interessant perspectief om een begin te maken met het zoeken naar een antwoord op die vraag.

We hebben geprobeerd een begin te maken met zo'n stelsel. Het idee was alle bestaande regelingen voor de kinderopvang, verlof, ouderkortingen en kinderbijslag bij elkaar te brengen om te kijken hoe we dat anders vorm zouden kunnen geven. Maar we stuitten op de onwil bij het CDA om de kinderbijslag ter discussie te stellen.

De bezuiniger Zalm en kostwinnerfilosoof Balkenende zijn, zo moet ik vaststellen, ook niet tot modernisering gekomen. Zij breken de verzorgingsstaat af zonder ervoor te zorgen dat er iets voor in de plaats komt. De levensloopregeling die dit kabinet introduceert, geeft mensen nauwelijks vrijheid, want zij is volstrekt marginaal.

Beter zou zijn het socialezekerheidsstelsel langzaam om te bouwen tot een nieuw stelsel dat wel vrijheid en flexibiliteit biedt. Je zou daar eigenlijk een staatscommissie voor moeten instellen die echt boven de partijen staat en de blik ver vooruit kan werpen.

Een voorbeeld van hoe het niet moet, is de WAO. Die wordt afgebroken, maar er wordt niets opgebouwd. Ook daar zou zo'n model met drie pijlers opgebouwd kunnen worden. Doe daarnaast iets aan preventie, is mijn idee. Zorg ervoor dat we meer doen om te voorkomen dat mensen arbeidsongeschikt raken. Er zijn allerlei nieuwe risico's. Overspannenheid is de nieuwe ziekte, maar daar is geen beleid voor gemaakt.

Tegenwoordig lijkt de slogan te zijn: eigen schuld, dikke bult. Ik voel meer voor de boodschap: pech moet weg, en dat vereist gezamenlijke inspanning. Het is toch echt de taak van de overheid de oorzaken van pech weg te nemen. We moeten oppassen dat we niet afdrijven naar een Amerikaans systeem, waarin voor mensen die buiten hun schuld ziek worden of geen inkomen kunnen verwerven geen vangnet meer bestaat. Dat is voor mij de echte nachtmerrie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden