Hoogste dissidente Iraanse geestelijke handhaaft kritiek

AYATOLLAH Montazeri, de hoogste dissidente geestelijke van Iran, is gisteren als een held onthaald nadat hij voor het eerst sinds vijf jaar zijn huis mocht verlaten....

De hoogbejaarde ayatollah toonde zich verheugd over zijn grotere bewegingsvrijheid. Maar hij zei in het geheel niet van mening te zijn veranderd. Montazeri vindt dat niet de geestelijkheid, maar de Iraanse bevolking moet uitmaken wat goed voor hen is. Daarbij kan de ayatollah's advies gevraagd worden, maar zij moeten zich niet onfeilbaar achten, zoals nu gebeurt. De Nationale Veiligheidsraad, het hoogste orgaan dat in Iran over veiligheid beslist, had tot opheffing van het huisarrest besloten wegens de slechte gezondheid van Montazeri. De autoriteiten zijn bang voor massale protesten als de populaire geestelijke in gevangenschap zou overlijden.

Vijf jaar lang moest Montazeri in zijn zwaar bewaakte huis in de heilige stad Qum blijven, omdat hij het gewaagd had te zeggen dat geestelijk leider Khamenei in religieuze zaken niet competent genoeg is. De liberale Montazeri was in 1988, een jaar voor de dood van Khomeini, in ongenade geraakt omdat hij de schendingen van mensenrechten in Iran en de talrijke executies van politieke tegenstanders had aangeklaagd.

Gisteren haalde de Revolutionaire Garde een controlepost bij zijn huis weg en ook de ijzeren tralies bij de ramen werden verwijderd. Montazeri kan zich nu vrijelijk bewegen en het eerste wat hij deed was een van de heilige plaatsen in Qum opzoeken.

Bij een poging in 2001 om hem te spreken, bleek zijn huis in Qum bewaakt met camera's en soldaten. Een bezoek aan de ayatollah, die door vriend en vijand wordt gezien als de meest vooraanstaande geestelijke in Iran, was onmogelijk. Wel stond hij via email in contact met de buitenwereld.

De Volkskrant vroeg hem hoe hij dacht over zijn gevangenschap, over de toekomst van Iran en over de mogelijkheden zijn ideeën te verspreiden. Hij antwoordde dat niemand behalve zijn naaste familieleden het huis in mocht. 'Het succes van Khatami hangt af van zijn doorzettingsvermogen en weerstand tegen tegenwerking. In Iran is het de media verboden mijn visie weer te geven. Ook mijn website is gesaboteerd.'

Montazeri schreef verder dat er 'enige paradoxen in de Iraanse grondwet zitten 'die aangepakt moeten worden'. Hij eindigde zijn boodschap, voorzien van zijn persoonlijk stempel, met de woorden dat zijn gevangenschap 'niet zelfgekozen is en berust op de onwettige beslissing van een enkeling', waarmee hij op Khamenei doelde.

Montazeri's belangrijkste kritiek knaagt aan de wortel van de grondwet, die de geestelijk leider van Iran, de velayat-e faqih, 'hoeder van de wet', haast goddelijke macht geeft. Montazeri, die ironisch genoeg deze term heeft ingevoerd, heeft dat hoederschap nooit zo bedoeld en vindt dat het tot religieus despotisme is verworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.