'Hoogopgeleide allochtonen gedoemd tot pendelen tussen 'thuis' en buitenwereld'

Als hoogopgeleide allochtone jongeren hun diploma hebben, kunnen ze niet meer terug naar de cultuur van hun ouders. Maar hun loyaliteit verliezen ze niet, schrijft columniste Aleid Truijens.

© ANP

'Wij zien er wat serieuzer uit', zegt Asli (22), een van oorsprong Turkse hbo-studente. 'Wij komen hoogmoedig over, alsof we geen contact willen. Dat lijkt zo, van buiten.'

Nico Keuning, behalve biograaf ook docent Nederlands aan de HES, Hogeschool voor Economische Studies in Amsterdam, schreef een boek waarin hij enkele van zijn allochtone studenten portretteert, Het land van verlangen. Het viel hem op dat de allochtonen en de autochtonen op zijn school niet goed 'mengen'.

Tweedeling
Niet dat er haat en nijd heersen op de HES, die oogt als 'een paradijselijk oord van integratie. Iedereen loopt vreedzaam door elkaar, naast elkaar, met elkaar.' Toch is er een tweedeling. Als ze voor een opdracht een groepje moeten vormen, kiezen allochtone studenten andere allochtonen. Ze doen niet voluit mee aan het studentenleven: vaak wonen ze nog thuis, ze gaan minder uit en drinken geen alcohol. De studenten vertelden hun docent hun levensverhaal. Nu begrijpt hij beter waarom dat mengen zo moeizaam gaat.

Allochtone hbo'ers maken vaak een lange omweg naar het felbegeerde hoger onderwijs. De Pakistaanse Aamna bijvoorbeeld. Toen ze op het vmbo zat, vertelde ze argeloos aan haar leraar dat ze later advocaat wilde worden. De leraar lachte haar hartelijk uit. Daarvoor moest ze naar de universiteit! Dat was echt niet haalbaar. Het werd geen studie rechten, maar via mavo en mbo kwam Aamna een heel eind: de HES. Pas daar leerde ze voor het eerst 'witte' Nederlanders kennen - altijd had ze op een 'zwarte' school gezeten.

Openheid
Voor alle jongeren in Keunings boek is het schipperen tussen 'thuis' en buitenwereld. Allemaal vinden ze de Nederlandse 'openheid' prettig. Nu ze ook Nederlandse vrienden heeft, vindt Aamna Pakistaanse jongens die Pakistaanse meisjes in de disco voor 'hoer' uitschelden hypocriet. Buitenshuis gedraagt ze zich Nederlands, thuis draagt ze traditionele kleding, uit respect voor haar ouders. Farrokh, uit Iran, voelt zich 'een kosmopoliet'. Hij wil 'een succesvolle burger zijn in een westerse samenleving'. Toch zullen zijn vrijzinnige ideeën botsen met zijn cultuur als het op de liefde aankomt. Hij noemt zijn moeder 'de vrouw van mijn leven'. Zijn verstand zoekt een westerse vrouw, maar zijn hart gaat uit naar een Iraanse.

Nog niet zo heel lang geleden koesterden politici en beleidmakers de blijde verwachting dat als we jongens en meisjes van velerlei etnische herkomst maar samen naar school stuurden, het allemaal vanzelf goed kwam. Segregatie was een gruwel. Alleen kennismaking met elkaars cultuur, door gezamenlijk op te trekken, op school en op het sportveld, bracht mensen nader tot elkaar. Gemengde scholen boden álle kinderen, wit of zwart, betere kansen.

In dat sprookjesachtige effect van gemengd onderwijs gelooft haast niemand meer. Vorig jaar bracht Jaap Dronkers, hoogleraar internationaal onderwijsonderzoek, onwelgevallig nieuws: zowel autochtone als allochtone kinderen halen betere resultaten op 'etnisch homogene' scholen. De zo geidealiseerde gemengde school bleek dus slecht voor iedereen. Goede bedoelingen pakten verkeerd uit.

Zielige immigranten
Dat gaat vaker zo. In Goede bedoelingen in het onderwijs - kansen en missers, onder redactie van Dronkers, staan meer voorbeelden. Het pijnlijkste is het onderzoek dat Jan Germen Janmaat in zijn artikel in deze bundel beschrijft. Janmaat deed onderzoek naar integratie bij leerlingen in Engeland, Duitsland en Zweden. Hij concludeert dat naarmate allochtonen beter presteren op school, de autochtone klasgenoten intoleranter worden. Dat gebeurt níet als allochtonen achterlopen bij autochtonen, en dus geen bedreiging vormen. 'Diversiteit', schrijft Janmaat, 'draagt dus wellicht alleen bij tot meer verdraagzaamheid onder autochtonen zolang allochtonen in een ondergeschikte positie verkeren.' Alleen zielige immigranten worden getolereerd. Je zou er bijna cynisch van worden.

En je zou bijna vergeten dat er in de tweede generatie migranten een enorme inhaalslag is gemaakt: steeds meer allochtone kinderen bereiken het hoger onderwijs, ondanks alle obstakels. Schuif het uitstekende, maar wat dorre artikel van Janmaat en de leerlingportretten van Keuning in elkaar en je ziet het hele verhaal. De draaideur van het schoolgebouw, schrijft Keuning, is 'geen roerstok die kleur, klasse en cultuur mengt'. Als ze hun diploma hebben, kunnen de hoogopgeleide allochtonen niet meer terug naar de cultuur van hun ouders, maar hun loyaliteit verliezen ze niet. Ze zijn gedoemd tot 'pendelen', en dat doen ze met een bewonderenswaardige inzet.

Aleid Truijens is columniste van de Volkskrant.

 Alleen zielige immigranten worden getolereerd  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden