Hoogleraren stapelen bijbanen op

Hoogleraren economie en financiën grossieren in bijbanen. Drie van de vijf hebben nauwe banden met consultants, pensioenfondsen of andere financiële partijen.

AMSTERDAM - Dit blijkt uit een onderzoek van het opinieblad De Groene Amsterdammer die de nevenfuncties heeft onderzocht van zeshonderd hoogleraren economie, financiën, accountancy, bedrijfskunde en fiscaal recht aan de Nederlandse universiteiten. Daaruit blijkt dat 44 procent er een of meer nevenfuncties op na houdt bij bedrijven of commerciële instellingen. Nog eens 17 procent is actief in de semi-publieke sector. Slechts twee van de vijf klussen helemaal niet bij.


De ene econoom heeft meer bijbanen dan de andere. Arbeidseconomen hebben de minste nevenfuncties; zij concentreren zich vooral op hun wetenschappelijke werk. Daarentegen heeft driekwart van de hoogleraren accountancy of fiscale economie een bijbaan in het bedrijfsleven of bekleden deze hoogleraren een gesponsorde leerstoel.


De vier grote accountantskantoren (PricewaterhouseCoopers, KPMG, Ernst & Young en Deloitte) hebben 43 hoogleraren aan zich verbonden. De banken volgen hen op de voet. Negen hoogleraren zitten bij De Nederlandsche Bank, zeven bij de Rabobank en vier bij ABN Amro. Nog eens zestien hoogleraren hebben een functie bij pensioenfondsen of pensioenuitvoerders.


Het onderzoek is bedoeld om de onafhankelijkheid van economen die vaak optreden in talkshows en nieuwsprogramma's te achterhalen. Peter Kavelaars, aangekondigd als hoogleraar fiscaal recht, stelde onlangs in Pauw & Witteman dat het wel meevalt met Nederland als belastingparadijs. Daarbij werd niet gezegd dat hij fulltimedirecteur is van het wetenschappelijk bureau van Deloitte Belastingadviseurs, dat belastingconstructies bedenkt.


Banken en accountantskantoren proberen met het binnenhalen van hoogleraren hun deskundigheid te benadrukken. Universiteiten stimuleren het vaak omdat het kan dienen als entree bij de bedrijven.


Geld speelt ook een rol. Kavelaars zegt in De Groene dat een goede hoogleraar maximaal 120 duizend euro per jaar verdient, maar als partner bij een accountantskantoor al gauw het vier- of vijfvoudige. Edwin Heithuis, hoogleraar fiscale economie, stelt dat nevenfuncties wel degelijk invloed hebben op hun standpunten. 'Ik zie zelden collega's uitspraken doen die tegen het belang van het bedrijf ingaan.'


Toenmalig staatssecretaris Halbe Zijlstra (nu fractieleider VVD) zei twee jaar geleden nog dat het niet nodig was onderzoek te doen naar belangenverstrengeling van hoogleraren. Volgens de Nederlandse Gedragscode Wetenschapsbeoefening moeten hoogleraren te allen tijde onafhankelijk en onpartijdig zijn. Maar transparantie is er vaak niet, omdat niet alle universiteiten de bijbanen in het jaarverslag vermelden.


Arnoud Boot: 'acht tot tien nevenfuncties'


Kampioen nevenfuncties is de econoom Arnout Boot. Hij treedt veelvuldig op in de media. Volgens onderzoeker/journalist Koen Haegens heeft hij 'acht tot tien nevenfuncties', onder meer bij De Nederlandsche Bank en de Sociaal-Economische Raad. Directeur Barbara Baarsma van de Stichting Economisch Onderzoek (SEO) is onder meer verbonden aan verzekeraar Loyalis, de Stichting Preferente Aandelen Kasbank en het ziekenhuis in Tilburg. Vastgoedprofessor Piet Eichholtz zit ook bij Loyalis, is adviseur van het Rabo Bouwfonds en heeft een eigen bedrijf. Haegens zegt bewust geen lijstje te hebben gemaakt van de hoogleraren met de meeste functies, omdat dat weinig zegt over hoe onafhankelijk ze zijn, Het zou ook iedereen op het verkeerde been zetten omdat niet alle nevenwerkzaamheden exact zijn te achterhalen. 'Veel hoogleraren hebben hun eigen consultancybedrijven. Verder kan één grote functie van grotere invloed zijn op de onafhankelijkheid dan een handvol kleinere functies.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden