Hoogleraren: meldpunt nodig voor zorgklacht

Gemeenten kunnen veel beter bepalen waaraan hun burgers behoefte hebben dan het Rijk, was de gedachte achter de overheveling van zorgtaken. Maar in de praktijk zijn veel hulpbehoevenden nu ontevreden. Volgens vier hoogleraren is het hoog tijd voor een betere klachtenprocedure.

Annie Levering (84) op haar bed in haar woonkamer in Utrecht. Zij zegt dat haar huis vervuilt nu de gemeente heeft gekort op haar hulp.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Burgers moeten juridisch meer mogelijkheden krijgen om te kunnen klagen als volgens hen de zorg van hun gemeente niet toereikend is. Er zou een klachtenprocedure moeten komen bij het College voor de Rechten van de Mens als de gemeentelijke zorg zo ondermaats is dat sociale grondrechten worden geschonden.

Dit is nodig omdat de rechtspositie van burgers is verslechterd sinds de gemeenten vorig jaar meer zorgtaken van het Rijk hebben overgenomen. Dit concluderen hoogleraar sociale zekerheid Gijsbert Vonk en drie andere rechtsgeleerden van de Universiteit Groningen in een onderzoek dat vandaag wordt gepubliceerd.

Het College voor de Rechten van de Mens spreekt zich nu vooral uit in zaken over discriminatie. Uitspraken zijn juridisch niet bindend, maar hebben volgens de woordvoerder 'wel status'. 'Een rechter kan daar niet zomaar omheen.'

Willekeur

Gemeenten hebben sinds 2015 de vrijheid gekregen zelf te bepalen hoe ze met minder geld van het Rijk onder meer de jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning bieden aan hun inwoners. Bedoeling is dat gemeenten daarbij naar iemands situatie kijken, bijvoorbeeld of ook familie en buren wat kunnen doen. 'Maar zulk maatwerk, zoals gemeenten hun beslissing over de hulp dan noemen, is juridisch lastig', zegt Vonk. 'Het is subjectief, en kan leiden tot willekeur. Ook is het nog de vraag of je iemands familie kunt verplichten zorgtaken over te nemen. In de Grondwet staat dat de overheid verantwoordelijk is voor de zorg. Verder ontstaan er verschillen in de zorg die gemeenten leveren. Soms is niet uit te leggen waarom iemand in de ene gemeente meer hulp krijgt dan in de andere.'

Volgens minister Ard van der Steur van Justitie zijn de rechten van de burger wel degelijk vastgelegd in de nieuwe wetten Jeugd en Maatschappelijke Ondersteuning. Als een burger het niet eens is met een beslissing kan hij naar de bestuursrechter stappen. De ministeries van Binnenlandse Zaken en Justitie onderzoeken nu of eventueel de algemene wet bestuursrecht zou moeten worden aangepast om geschillen over zorg tussen burgers en gemeente beter te kunnen beslechten.

Een woordvoerder van staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid) beklemtoont dat mantelzorg nooit kan worden verplicht. 'Gemeenten kijken naar persoonlijke omstandigheden. Zorg op maat kan verschillen van persoon tot persoon. Rechtszaken zouden zo veel mogelijk voorkomen moeten worden door goed overleg tussen burgers en hun gemeente.'

Decentralisatie zorg: waarom en wat is het gevolg

De gemeente zit dichter op de burger dan het Rijk. Dat is de gedachte achter de decentralisatie van zorg, jeugdzorg en 'maatschappelijke ondersteuning'. (+)

Duizenden bezwaarschriften

Sinds de overheveling van de zorgtaken naar de gemeenten hebben duizenden burgers een bezwaarschrift ingediend en zijn er vele rechtszaken gevoerd. Deze gaan er bijvoorbeeld over of de gemeente wel goed heeft onderzocht of een hulpbehoevende zichzelf nog wel kan redden als de gemeente de hulp vermindert of niet meer verstrekt. Lokale rechtbanken hebben hierover verschillende uitspraken gedaan. Volgende week is er een langverwachte uitspraak van de hoogste bestuursrechter, de Centrale Raad van Beroep, die het verlossende antwoord moet geven op de vraag in hoeverre hulpbehoevende inwoners die hun huis zelf niet kunnen schoonmaken, een beroep kunnen doen op hun gemeente.

Maar volgens Vonk heeft de burger bij zo'n grote omwenteling meer rechtsbescherming nodig dan alleen de bestuursrechter die pas na lange tijd tot algemene uitspraken komt in individuele zaken. 'De regering in Den Haag wijst nu te gemakkelijk naar de gemeenten als verantwoordelijke als de zorg ergens hapert, bijvoorbeeld in de toeleiding naar de schuldhulpverlening. Gemeenten verkennen de grenzen van de wet omdat ze moeten bezuinigen.'

'Er is een onafhankelijke klachteninstantie nodig die collectief toetst of een bepaalde gemeente bijvoorbeeld het grondrecht van de sociale zekerheid schendt, als die zich bijvoorbeeld te weinig bekommert om armoede onder kinderen, zorg voor daklozen, ouderen, gehandicapten of andere zwakkere groepen. Hiermee kunnen de gemeenten, ook door bijvoorbeeld cliëntenraden, rechtstreeks worden aangesproken op de vraag of ze zich aan de sociale grondrechten houden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden