nieuws stikstofprobleem

Hoogleraren hekelen overheid die te druk is met ‘trucjes’ in plaats van natuurherstel

De overheid gebruikt allerlei trucjes om het stikstofprobleem te omzeilen. Niet natuurherstel staat voorop, maar de vurige wens om bouwprojecten vooral maar door te laten gaan, meent een groep hoogleraren. 

Verkeer raast over de A27 bij Amelisweerd, de rechter heeft verboden dat deze snelweg op dit punt breder mag worden. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het Rijk en lagere overheden kiezen in het stikstofvraagstuk als vanouds voor economische belangen in plaats van waar het echt om draait: het herstel van de natuur en het nakomen van de Europese Habitatrichtlijn. Dat concluderen hoogleraren in natuur- en milieurecht, nu steeds meer zichtbaar wordt hoe overheden reageren op de stikstofuitspraak van de Raad van State van mei dit jaar.

‘De grondhouding bij het bestuur is: hoe krijgen we allerlei projecten weer van de grond?’, zegt Kees Bastmeijer, hoogleraar natuurbeschermingsrecht aan de universiteit in Tilburg. ‘Terwijl het principe moet zijn: geen inbreuk maken op Europese natuurregels.’

‘Met het grijpen naar de zogenoemde ADC-toets wordt weer een trucje bedacht dat voorbij gaat aan de essentie: de voortdurende achteruitgang van natuurgebieden’, vindt Jonathan Verschuuren, hoogleraar Europees en internationaal milieurecht aan dezelfde Tilburgse universiteit.

Ook andere hoogleraren spreken hun zorgen uit over de overheidsreactie op het stikstofvraagstuk. De kritiek is zelfs te beluisteren in de boezem van de adviescommissie-Remkes. ‘De overheid lijkt een onwenselijke weg in te slaan. Ik vrees dat de ADC-toets, die allerlei bouwprojecten mogelijk moet maken, te vaak en met willekeur wordt ingezet’, zegt een commissielid dat anoniem wil blijven.

De ADC-toets is een ‘wapen’ voor overheden om bouw- of infrastructurele projecten toch door te laten gaan, ook al leidt stikstofdepositie tot aantoonbare schade aan de natuur. De A staat voor het ontbreken van alternatieven, de D voor het aanwezig zijn van een dwingende reden van groot openbaar belang, de C voor (in beginsel voorafgaande) compensatie voor natuurschade, elders in de buurt.

Zandvoortse zandhagedis

Voor de komst van de Formule 1 naar Zandvoort deed de provincie Noord-Holland al een beroep op de dwingende reden van groot openbaar belang en het ontbreken van alternatieven voor de toelating van inbreuken op twee beschermde diersoorten. De zandhagedis en rugstreeppad die tijdelijk zijn overgeplaatst vanwege de Formule 1 (mei volgend jaar), moeten het na die race met twee hectaren minder leefgebied doen.

Een luchtopname van Circuit Zandvoort. Beeld ANP

Hoogleraar Kees Bastmeijer: ‘Het is zorgelijk hoe marginaal er door de rechter wordt getoetst. Het Europese Hof heeft vele malen benadrukt dat de voorwaarden voor uitzonderingen op bescherming  streng moeten worden uitgelegd.’ In dit geval is de overheid wel erg gemakkelijk in het gelijk gesteld met de bewering dat het autosportevenement en de bouw van extra tribunes een dwingende reden van groot openbaar belang vertegenwoordigen en dat alternatieven ontbreken, vindt de hoogleraar.

Het Zandvoortse voorbeeld kan snel leiden tot ‘een te gemakzuchtige toepassing van de ADC-toets bij inbreuken op Natura 2000-gebieden’, vreest Bastmeijer. Dat deze weg meer bewandeld gaat worden, lijkt zeker. Ondanks de waarschuwing van de commissie-Remkes voor ‘te hoog gespannen verwachtingen’. De commissie vindt, net als de hoogleraren, dat veelvuldig grijpen naar het ADC-wapen niet wenselijk is. 

Amelisweerd

Niettemin bevestigt het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat dat de ADC-toets wordt ingezet om bij de Raad van State gedaan te krijgen dat het rijkswegenproject bij Arnhem (A15-A12) alsnog door kan gaan. Zo goed als zeker gaat dat ook gebeuren bij de ringweg Utrecht, een miljardenproject dat stil ligt omdat onder meer de natuur van Amelisweerd eronder lijdt.

Natuurgebied bij Amelisweerd. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De ADC-toets is deze zomer ook met succes ingezet door de Brabantse gemeente Veldhoven om een wegenproject vlot te trekken. Eerder kreeg het Rijk gedaan dat de Blankenburgtunnel (verbinding tussen de A15 en A20 bij Rotterdam) aangelegd mag worden omdat er geen alternatief is, en omdat het project van groot openbaar belang getuigt. Hoe de natuurschade precies wordt gecompenseerd – het aanleggen van de tunnel heeft invloed op het waardevolle Midden-Delfland dat ooit met een apart wet werd beschermd – is nog onduidelijk.

Ook bij een ander megaproject, de opening van Lelystad Airport, is het aannemelijk dat de overheid de ADC-toets inzet. Toen in juni duidelijk werd dat de stikstofuitspraak van de Raad van State ook dat vliegveld raakt, reageerde minister Cora van Nieuwenhuizen met: ‘Dan moeten we een list verzinnen.’

Op vragen van de Volkskrant of de ‘list’ al was bedacht, antwoordde de minister onlangs: ‘Begint u nu alweer over dat woord? Ik heb daar veel last van gehad. Ik ben 56, van de Olie B. Bommel-generatie, en alleen daarom heb ik dat woord gebruikt.’ Volgens Van Nieuwenhuizen komt zij vermoedelijk nog dit jaar met ‘een oplossing’ om Lelystad Airport geopend te krijgen.

De stikstofcrisis

Wat is stikstof? Hoe schadelijk is het? En vier andere vragen om het stikstofdebat te begrijpen
De Raad van State oordeelde eerder dit jaar dat projecten die door hun nieuwe uitstoot van stikstof de neerslag daarvan op een natuurgebied verhogen, voortaan niet zomaar zijn toegestaan. Sindsdien liggen veel bouwplannen in Nederland stil. In de politiek gaan stemmen op om de veestapel te beperken. Hoe schadelijk is stikstof eigenlijk? Zes vragen.

Bouwprotest
Bouwers houden niet zo van demonstreren, maar op het Haagse Malieveld lieten ze vorige week duidelijk merken niet langer te willen wachten op maatregelen van het kabinet om het werk aan woningen en wegen aan de gang te houden. ‘Nu! Nu! Nu!’, reageerden ze op een belofte van minister Schouten dat de demonstranten voor hun gezin ‘het brood kunnen blijven verdienen’.

Honderden miljoenen euro’s
Het kabinet trekt op korte termijn naar verwachting honderden miljoenen euro’s uit om de stikstofcrisis op te lossen. Dat is nodig voor een natuurhersteloperatie en voor een ‘slimme en warme sanering’ van boeren met een ‘piekbelasting’ van stikstofuitstoot nabij natuurgebieden. De provincies krijgen de regie. 

De strijd tegen stikstof: 60 in plaats van 80 op de provinciale weg 
Onder meer Assen, Overveen en Vught overwegen vanwege het stikstofprobleem een verlaging van de snelheid op binnenwegen van 80 naar 60. Maar of dat nou gaat helpen? Nee dus.

De tijdbom onder het stikstofdossier tikte al twee jaar, maar het ministerie wilde het niet horen
Nederland is al maanden in de ban van een stikstofcrisis. De onbeantwoorde vraag: waarom was het ministerie zo slecht voorbereid op de uitspraak die het vergunningenstelsel deed instorten? Op zoek naar de drijfveren achter een alles-of-niets-spel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden