Hoogleraar voorspelt toename aantal overspannenen 'Juist de ideale werknemer raakt voortijdig opgebrand'

In alle Europese landen is de werkdruk toegenomen en in Nederland nog een beetje meer. Het aantal werknemers dat overspannen of opgebrand raakt, zal voorlopig alleen maar stijgen, meent prof....

Van onze verslaggeefster

Suzanne Baart

UTRECHT

'Het einde van de epidemie van psychische arbeidsongeschiktheid is nog lang niet in zicht', zegt

prof. dr W. Schaufeli. Ondanks wetgeving die arbeidsongeschikten zoveel mogelijk buiten de WAO moet houden, zal een groeiend aantal overspannen en 'opgebrande' werknemers zich ziek melden.

In zijn oratie, bij het aanvaarden van het ambt van hoogleraar organisatiepsychologie aan de universiteit van Utrecht, zei Schaufeli dat het harde criterium in de nieuwe wet, dat de aandoening 'objectief vaststelbaar' moet zijn, met name deze groep treft. Hoewel hij begrijpt dat de criteria strenger moeten worden, maakt hij zich ook zorgen.

'De psychische afkeuringen lijken zich te concentreren in de sociale en dienstverlenende sector: onderwijs, gezondheidszorg, welzijn, overheidsdiensten, banken en verzekeringen. Vooral bij werknemers die veel en intensief met anderen samenwerken, komt het verschijnsel burnout - een specifieke vorm van werkstress - voor. De symptomen zijn: een gevoel van emotionele uitputting, geringe betrokkenheid en slechter presteren.'

'Er is al jaren een afvalrace aan de gang', zegt Schaufeli. 'Uit onderzoek van de internationale arbeidsorganisatie ILO blijkt dat in alle Europese landen de werkdruk is toegenomen en in Nederland nog een beetje meer. Er is een sterke verschuiving van fysieke naar mentale belasting. Van steeds meer werknemers wordt klantgericht werken geëist.

'Werknemers worden bovendien geconfronteerd met bezuinigingen en flexibilisering. Op roeping kun je een tijd teren, maar uiteindelijk treedt bij de meesten toch een vervlakking op. Dat kan leiden tot een verstoring van de balans tussen investeringen en opbrengst. Men stopt gedurende lange tijd meer in de relatie met de hulpvrager dan er voor terugkomt.'

De meeste werknemers willen, behalve een salaris, graag iets terugkrijgen voor het werk dat ze doen. Men wil professionele erkenning. 'De leraar heeft succes als de leerling het goed doet. De verpleegkundige wil dat de patiënt geneest. Niet voor niets worden alle bedankkaarten van ontslagen patiënten op het prikbord gehangen.'

In personeelsadvertenties wordt steeds vaker de nadruk gelegd op het belang van sociale vaardigheden. 'Je goed kunnen uitdrukken, in een team kunnen werken en tegenslagen kunnen incasseren. Werk is ingekaderd in een web van relaties. Maar sommigen beschikken niet over die vereiste sociale vaardigheden', zegt Schaufeli.

Werkstress is volgens hem een maatschappelijk probleem van de eerste orde. 'Toen in 1967 de WAO werd ingevoerd, bedroeg het percentage afkeuringen op psychische gronden 11 procent. Tien jaar later was dat al 20 procent en in 1993 was het percentage gestabiliseerd op 30 procent. Dat zijn per jaar 25 duizend nieuwe gevallen. Psychisch arbeidsongeschikten kosten ruim vijf miljard gulden per jaar. Meer toegespitst op beroepen blijkt vooral het onderwijs bij burn-out hoog te scoren.'

Schaufeli vindt dat de hulpverlening aan deze groep werknemers tekort schiet. 'Er gaat veel verkeerd. De meesten komen niet verder dan de huisarts. En als er een doorverwijzing is naar een Riagg, dan wordt er vaak meer gepraat over problemen in relaties dan in het werk.'

Blijft over dat 'het welzijn van de werknemer moeilijk is te meten'. Grof gezegd betreft het plichtsgetrouwe werknemers, perfectionistisch, die geen nee kunnen zeggen, met een hoge professionele standaard. Kortom: de ideale werknemer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.