Interview Hoogleraar economie Rick van der Ploeg

Hoogleraar vanuit Oxford over het Klimaatakkoord: ‘Als ik in Nederland was geweest, stond ik nu te protesteren’

De zware industrie is met afstand de grootste vervuiler. Toch ontspringt zij de dans in de klimaatplannen, stelt Oxford-hoogleraar Rick van der Ploeg. Net als de meeste andere economen, De Nederlandsche Bank, maar ook de milieubeweging en vakbond FNV ziet hij maar één oplossing: een stevige prijs op CO2.

Hoogleraar Rick van der Ploeg. Beeld KIPPA

Hoe effectief is het vrijdag gepresenteerde ontwerpakkoord om de uitstoot van de zware industrie terug te dringen?

‘Dit is rampzalig beleid. Een truc van de vervuilende bedrijven en misschien ook wel van CDA en VVD. Het lijkt heel wat, maar ondertussen doen ze niks. Als ik in Nederland was geweest, zou ik nu staan te protesteren. Het idee is dat de staalindustrie, cementbedrijven en andere vervuilende ondernemingen geld krijgen om te vergroenen. In ruil daarvoor moeten zij met eigen plannen komen om hun CO2-uitstoot terug te dringen. Gebeurt dit onvoldoende, dan volgt een boete. Dat lijkt een slimmigheidje, maar het is ontzettend omslachtig. Ik snap dat de milieubeweging en de vakbond hier niet aan mee willen doen. Het wordt namelijk onmogelijk om alle bedrijfsplannen goed te controleren, je zet de deur open voor lobby’s en vriendjespolitiek en het vergt een enorme bureaucratie. Maar het ergste is dat we nu in plaats van een heldere, efficiënte aanpak weer een peperdure subsidie krijgen.’

Die efficiëntere aanpak is volgens het overgrote deel van de economen, maar ook een instituut als De Nederlandsche Bank, een CO2-belasting. Ook u prees die maatregel onlangs aan in een advies aan het kabinet. Waarom?

‘Dit is het uur van de waarheid. Het plafond van 1,5 graad opwarming zijn we met de huidige investeringen in kolencentrales al voorbij, tenzij we ze allemaal per direct sluiten. Wie het echt menens is met het terugbrengen van de CO2-uitstoot met 49 procent in 2030, ontkomt simpelweg niet aan zo’n prijsprikkel. Begin met 40 tot 50 euro per ton CO2. En laat dat bedrag vervolgens elk jaar stijgen met 2 procent. Zo’n maatregel kan al gauw tien keer zo goedkoop uitpakken als het uitdelen van subsidies en het opleggen van boetes. En door dit nu aan te kondigen, weet het bedrijfsleven waar het aan toe is. Dan kunnen ondernemingen tijdig hun verdienmodel aanpassen en loont het voor ze om onderzoeksgeld te investeren in schone technologie. Helaas lijkt het kabinet in plaats daarvan een voorbeeld te nemen aan de Britse Brexit-aanpak: maximale onzekerheid creëren.’

Nog een belasting. Je ziet de gele hesjes al opmarcheren naar het Binnenhof.

‘Júist niet! Die bakken subsidiegeld voor het bedrijfsleven worden straks voor een groot deel opgehoest door jan met de pet, via de energietaks en andere belastingverhogingen. Een CO2-prijs is niet alleen goedkoper, je kunt met de opbrengst heel mooie dingen doen. Bijvoorbeeld een zichtbaar CO2-dividend uitkeren aan huishoudens met lage inkomens. Of de inkomstenbelasting verlagen. Dan krijg je wél breed maatschappelijk draagvlak voor klimaatbeleid.’

De werkgevers en regeringspartijen CDA en VVD vrezen voor het vestigingsklimaat. Als Nederland een CO2-belasting invoert, leggen onze bedrijven het af tegen buitenlandse concurrenten die daar geen last van hebben.

‘Belangrijke handelspartners als Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk hebben nu al een CO2-prijs. Zweden zelfs een heel hoge, van omgerekend ongeveer 120 euro per ton. Ik geloof niet dat het zo rampzalig gaat met de Zweedse economie, toch?

‘Deze aanpak stimuleert op geen enkele manier dat bedrijven gaan innoveren of concurreren. Het houdt de gevestigde orde in stand. Terwijl er misschien wel nieuwe ondernemingen zijn met veel groenere technologieën. Hier wordt een enorme subsidiemachine opgetuigd, met een enorme bureaucratie, en tegelijkertijd wordt het invoeren van een prijsmechanisme voor CO2-uitstoot onacceptabel verklaard. Hoe kan het dat uitgerekend de VVD zo’n communistisch beleid steunt?’

Echte beproeving komt nog voor ‘groenste kabinet ooit’

Na ruim negen maanden praten, polderen en onderhandelen is er een aanzet voor een Klimaatakkoord. Een compromis dat nu al onder vuur ligt, maar de broze coalitie achter Rutte III is overeind gebleven. De echte beproeving wacht volgend jaar.

DE BESTE MANIER OM ENERGIE TE BESPAREN? NIET EEN WARMTEPOMP, MAAR ‘HYSTERISCH’ GOED ISOLEREN

De warmtepomp werd begin dit jaar gepresenteerd als dé oplossing om van het gas af te komen, maar inmiddels heeft het apparaat flink aan energietransitieglans verloren. Waar moet een huizenbezitter eerst zijn duurzame centen in steken?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.