Analyse terrorismeonderzoek

Hoogleraar: OM is te gemakzuchtig - terrorismeonderzoek in Syrië wel degelijk mogelijk

Het is niet per definitie onmogelijk voor justitie om in Syrië onderzoek te doen naar de terrorismezaak van de broers Fatah en Aziz Al H., zegt hoogleraar internationaal strafrecht Harmen van der Wilt. Het Openbaar Ministerie sluit die optie bij voorbaat uit, maar volgens de hoogleraar is dat ‘te gemakzuchtig’.

Leden van de terroristische organisatie Jabhat al Nusra in Syrië. Beeld ZUMAPRESS.com

De Syriërs Fatah (42) en Aziz (33) al H., die in 2014 als vluchteling asiel kregen in Nederland, zitten vast op verdenking van deelname aan de terroristische organisatie Jabhat al Nusra. Tot nog toe is het strafonderzoek grotendeels gebaseerd op afgeluisterde gesprekken van de broers in Nederland. De officier van justitie noemde het in de rechtszaal ‘onmogelijk’ om in Syrië onderzoek te doen en getuigen te horen, omdat een rechtshulprelatie met dat land ontbreekt.

De Volkskrant ging wel naar Syrië en interviewde daar ruim twintig mensen over de bezigheden van Fatah en Aziz al H. voordat zij naar Europa kwamen. Elf omwonenden van een beruchte gevangenis van Jabhat al Nusra verklaren dat Fatah al H. daar in 2013 werkzaam was. Hij is gezien, terwijl hij arrestanten naar de gevangenis vervoerde. De lokale sjeik Abdelatif al Mohammed al Faraj zei zaterdag in deze krant dat hij heeft gezien hoe Fatah een gedeserteerde kolonel van de Syrische inlichtingendienst afleverde bij de Nusra-gevangenis. De kolonel is nooit meer gezien.

Volgens een woordvoerder van het OM zou het een ‘schending van de soevereiniteit tussen staten’ zijn als de Nederlandse justitie zonder rechtshulprelatie op onderzoek uitgaat in Syrië. ‘Dat is dus niet toegestaan.’

‘Formeel gezien klopt dat wel’, zegt Harmen van der Wilt, hoogleraar Internationaal Strafrecht aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Maar dat wil niet zeggen dat er helemaal niets mogelijk is. Een rechtshulprelatie kun je bijvoorbeeld ook ad hoc opzetten, in het kader van een specifieke zaak. Nu wordt er op voorhand gezegd: we willen onze vingers er niet aan branden. Dat is te gemakzuchtig. Je zou ook eens iets kunnen proberen.’’

Het zal hoe dan ook lastig zijn, voorspelt Van der Wilt. Het gebied waar de veronderstelde misdrijven zich hebben afgespeeld, de provincie Raqqa, staat op dit moment onder controle van de Koerden. ‘Dan heb je dus niet te maken met een erkende staat, dat maakt het al ingewikkeld. Maar je zou wel kunnen kijken of er getuigen zijn die gehoord willen worden. Op zo’n moment kan het OM de Koerden toestemming vragen om die getuigen daar te mogen horen. Het is niet ondenkbaar dat ze daaraan meewerken.’

Sjeik Abdelatif uit de Syrische stad Mansoura zegt ‘desnoods via Whatsapp’ een verklaring af te willen leggen over Fatah al H. Hij probeert al langer om de Nederlandse justitie te bereiken, zegt hij. ‘Maar dat lukte niet.’

Geert-Jan Knoops, advocaat en daarnaast bijzonder hoogleraar politiek van het internationaal recht, meent dat zonder toestemming van de Syrische autoriteiten er in beginsel aldaar geen Nederlands strafrechtelijk onderzoek kan plaatsvinden. ‘In theorie’ zou het OM wel gebruik kunnen maken van door anderen op Syrisch grondgebied verkregen bewijs, zegt Knoops. ‘Maar dat is risicovol wegens het mogelijke verwijt dat het bewijs onrechtmatig is verkregen.’

De naar Nederland gevluchte Fatah en Aziz al H. staan terecht voor deelname aan een terroristische organisatie in Syrië. Het OM vindt onderzoek daar te gevaarlijk. Ana van Es ging wel en vroeg familie en bekenden naar de broers, Anneke Stoffelen deed dat hier. Aziz was een Nusra-leider, wordt gezegd, en Fatah werkte in de Nusra-gevangenis. Nee, hij is een praatjesmaker, zegt zijn vrouw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.