Interview Hoogleraar natuurbeschermingsrecht Kees Bastmeijer

Hoogleraar: ‘Minder Natura 2000-gebieden? Laat Nederland eerst de doelen eindelijk eens halen’

Volgens de commissie-Remkes kan Nederland streven naar minder Natura 2000-gebieden. Ho ho, zegt hoogleraar natuurbeschermingsrecht Kees Bastmeijer: Nederland moet de Europees afgesproken doelen eindelijk eens halen, daarna komt het doorgaan van projecten.

Hoogleraar natuurbeschermingsrecht Kees Bastmeijer

Waar ging en gaat al dat gedoe met het ‘stikstofprobleem’ ook alweer over?, verzucht de Tilburgse hoogleraar natuurbeschermingsrecht Kees Bastmeijer. Het land is in rep en roer, bouwprojecten liggen stil, wegenaanleg wordt uit- of afgesteld, maar het echte doel van de aanpak van stikstofuitstoot en -depositie lijkt soms uit het oog verloren.

Want het gaat hierom: Nederland voldoet in geen enkel opzicht aan Europees afgesproken natuurdoelen. Met die ondubbelzinnige constatering door het Europese Hof van Justitie, een klein jaar geleden, is het verhaal begonnen.

Verzuring en vermesting van waardevol natuurgebied moet niet alleen een halt worden toegeroepen, er moet ook veel worden hersteld. Bastmeijer: ‘Er is weinig aandacht voor de vraag hoe de natuurdoelen van de Natura 2000-gebieden daadwerkelijk kunnen worden bereikt. Het begrip natuurdoelen op het niveau van Natura 2000-gebieden komt in het hele rapport van de commissie-Remkes welgeteld zeven keer voor.’

Aan projecten daarentegen is in woord en op schrift bij de adviescommissie-Remkes geen gebrek: mogelijk maken dat de woningbouw wordt hervat; dat de uit de kluiten gegroeide agrarische sector ‘warm’ wordt gesaneerd; dat noodzakelijke geachte uitbreiding van het wegennet geen hinder ondervindt.

Het Lauwersmeer, een van de Natura 2000-gebieden in Nederland. Beeld Harry Cock

Bij de veelgehoorde jubel over het eerste advies van het Adviescollege Stikstofproblematiek past argwaan?

‘Ik denk dat de bedoeling en de hoofdboodschap van het advies goed zijn. Dat het afgelopen moet zijn met juridische trucs. En dat ingrijpende maatregelen bij de bron nodig zijn. Maar er ontbreekt een grondige juridische verkenning van de mogelijkheden om nieuwe plannen en projecten te vergunnen. Het rapport noemt wel mogelijkheden, maar die worden niet kritisch genoeg getoetst aan de eisen en criteria die eerst het Europese hof en vervolgens de Raad van State hebben gesteld.’

U doelt op het voorstel: we treffen maatregelen om de uitstoot tegen te gaan – bijvoorbeeld door nieuwe technologie of sluiting van een bedrijf – en de winst daarvan biedt ruimte voor nieuwe economische bedrijvigheid?

‘Ja, de commissie Remkes neemt zomaar aan dat hiervoor mogelijkheden zijn, maar dat is zeer de vraag. Het Europese hof zegt: maatregelen die nodig zijn om de natuurdoelen van een gebied te behalen en verdere verslechtering tegen te gaan, mag je niet gebruiken om weer nieuwe stikstofuitstotende projecten toe te staan. De Raad van State is iets milder: het mag alleen als je een goed verhaal hebt over hoe je met zekerheid op termijn de doelen voor Natura 2000-gebieden gaat halen. Dat verhaal ligt er voor veel gebieden nog helemaal niet.’

Twijfelt u aan de oprechtheid van de commissie om nu eindelijk eens echt voor natuurdoelen te kiezen?

‘Nee. De commissie stelt dat nu eens keuzes ten gunste van de natuur moeten worden gemaakt. Het punt is: in dit dossier moet je geen ruis hebben. Daar hebben we al lang genoeg mee te kampen gehad. De crux is dat zekerheid moet worden geboden dat de natuur erop vooruit gaat. Maar net als bij de vervuiling van lucht en water zie je een grote geneigdheid tot projecten en plannen, en dan volgen de juridische complicaties.’

Het staat een beetje verstopt in het advies, maar in een mondelinge toelichting liet commissievoorzitter Remkes doorschemeren dat ook moet worden gekeken naar de juridische mogelijkheden om het aantal Natura-2000-gebieden te verminderen.

‘Dat moet de richting niet zijn. Driekwart van onze Natura-natuurwaarden verkeert in ongunstige staat. Het Programma Aanpak Stikstof heeft weinig soelaas geboden. Als we in dit tempo doorgaan, is een waardevol gebied als Kampina in Noord-Brabant in 2030 nóg roodgekleurd.’

We hebben in Nederland niet zo’n beste reputatie als het gaat om bescherming en versterking van natuur. Politici steken daarvoor niet gauw hun nek uit?

‘Soms wel! Zo diende Tjeerd de Groot, het D66-Kamerlid dat pleit voor een halvering van de veestapel, recent een amendement in om het bereiken van de ‘gunstige staat van instandhouding’ voor soorten en habitats in de nieuwe Omgevingswet vast te leggen. Geheel conform Europees recht. Als je dan merkt hoe een organisatie als het Interprovinciaal Overleg onmiddellijk enorm in verzet komt! Diezelfde provincies die nu in het advies van Remkes zo’n belangrijke rol krijgen in het behalen van de natuurdoelen.’

LEES OOK:

Adviseur Remkes: ‘Stikstofprobleem verdraagt geen pappen en nathouden’

Na Ed Nijpels, voorzitter van het Klimaatberaad, springt nu een tweede prominente VVD’er op de bres voor het milieu. Oud-minister Johan Remkes (68) maant zijn partijgenoten in het kabinet de 130 kilometer-bordjes langs de snelwegen maar weer te verwijderen. Economische belangen kunnen niet meer altijd prevaleren boven natuurbescherming, vindt de voorzitter van het Adviescollege Stikstofproblematiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden