Hoogleraar Lolle Nauta (77) overleden

Op 77-jarige leeftijd is maandag de emeritus hoogleraar Lolle Nauta in zijn woonplaats Groningen overleden. De Rijksuniversiteit Groningen heeft dat woensdag bekendgemaakt....

De filosoof Nauta was een publieke intellectueel. Vooral in de jaren zestig en zeventig liet hij voortdurend zijn stem horen, tegen de oorlog in Vietnam, tegen de eenzame opsluiting van RAF-gevangenen in Duitsland, tegen de plaatsing van kruisraketten en tegen alle vormen van onrecht die hij overal ter wereld waarnam.

Nauta was een indrukwekkende verschijning, met een lengte van meer dan twee meter en een zeer sterke aanwezigheid. Toch noemde hij zichzelf ooit een ‘kleine filosoof’, omdat hij, anders dan vakgenoten als Jürgen Habermas of John Rawls, nooit zijn eigen baanbrekende theorie ontwikkelde. Hij vond echter dat een ‘kleine filosoof’ zich niet hoefde te beperken tot het uitleggen van de grote geesten, zoals Nederlandse filosofen zijns inziens te veel deden. Evenzeer had hij een hekel aan wijsgerige ‘quizmasters’, die altijd vragen stellen en nooit antwoord geven. Nauta geloofde in een ‘sociale diensplicht’ voor intellectuelen, zo schreef hij in 1992 in de Volkskrant. Een intellectueel moest complexe maatschappelijke problemen op een verantwoorde manier vereenvoudigen en begrijpelijk maken.

Lolle Wibe Nauta werd op 9 februari 1929 geboren in Sneek, als zoon van een orthodox-christelijke onderwijzer die ‘almachtige Wibe’ werd genoemd. Aanvankelijk wilde hij dominee worden. Hij studeerde in Basel bij de theoloog Karl Barth en de filosoof Karl Jaspers. Gaandeweg bleek de wijsbegeerte hem toch meer te bekoren. Als filosoof, vanaf 1967 verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, probeerde hij de heldere, logische aanpak van de analytische filosofie te combineren met het maatschappelijk engagement van de Frankfurter Schule.

Zijn publieke bekendheid dankte hij echter vooral aan zijn politieke activiteiten. Hij maakte deel uit van een commissie die in 1977 een nieuw beginselprogramma voor de Partij van de Arbeid schreef. Enerzijds was het programma vernieuwend, omdat het sterk werd beïnvloed door destijds nieuwe stromingen als de milieubeweging en het feminisme. Anderzijds pleitten Nauta en zijn medecommissieleden voor het nationaliseren van bedrijven, een aanpak die toen al door velen als achterhaald werd beschouwd. Het radicale programma zou ook nooit een belangrijke rol spelen in de partij.

Eind jaren zeventig protesteerde Nauta ook fel tegen de eenzame opsluiting van de gevangenen van de terroristische Rote Armee Fraktion in de Bondsrepubliek. In 1977 ontstond een relletje, omdat de Duitse ambassade niet wilde dat Nauta een expositie over het Duitse boek in Groningen zou openen.

Van 1979 tot 1982 bouwde Nauta een filosofisch instituut op aan de universiteit van Lusaka in Zambia. Terug in Nederland schreef hij het essay Achter de zeewering, waarin hij Nederlandse intellectuelen aanviel vanwege hun gebrek aan politieke stellingname. Nederlandse intellectuelen waren bang om voor dominee te worden uitgemaakt, stelde Nauta. Daarom verscholen intellectuelen als Hofland, Blokker en K.L. Poll zich achter een masker van cynisme en ironie, terwijl zij een veilige politieke middenpositie innamen. Het essay werd alom neergesabeld. Waarom zouden intellectuelen geen middenpositie mogen innemen, vroegen de critici zich af.

In 1994 ging Nauta met emeritaat. Hij bleef zich wel met het publieke debat bemoeien. Zo schreef hij in 1998 met de dichter-psychiater Rudi van den Hoofdakker een fel opiniestuk, waarin hij de PvdA onder Wim Kok niet langer fatsoenlijk noemde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.