Hoogleraar Kelk zet vraagtekens bij terughoudendheid minister Sorgdrager 'De tijd is rijp voor wetswijziging euthanasie'

De toetsingscommissies voor euthanasie moeten ruime bevoegdheden krijgen, vindt de Utrechtse hoogleraar Kelk. 'Anders zal er weinig veranderen aan het meldingsgedrag van artsen.' Hij heeft een voorstel uitgewerkt voor een wettelijke euthanasieregeling....

Van onze verslaggeefster

Suzanne Baart

AMSTERDAM

'De vorming van regionale toetsingscommissies voor euthanasie is een politieke oplossing voor een politiek probleem. Alles zal nu afhangen van de bevoegdheden die deze commissies zullen krijgen. En daarover zal nog wel worden gesteggeld', denkt prof. mr C. Kelk, hoogleraar strafrecht aan de Universiteit Utrecht.

Kelk zou niet willen dat de commissies alleen maar gaan fungeren als een soort doorgeefluik naar het Openbaar Ministerie (OM) of dat ze de administratie gaan overnemen van de speciale euthanasie-officieren die dat werk nu vaak binnen het OM doen. 'Dat zal weinig veranderen aan het meldingsgedrag van artsen. Er moet sprake zijn van een substantiële toetsing die een eigen betekenis heeft.'

Kelk vindt dat de arts die zich aan de vereiste zorgvuldigheidseisen en aan de wettelijke normen houdt, naar de huidige opvattingen niet strafbaar hoort te zijn. 'Als dat het uitgangspunt is in ons denken, moet niet de rechtswerkelijkheid alsnog inhouden dat hij eigenlijk wél strafbaar is, maar alleen niet als hij aan de vereiste normen voldoet. Nee, het uitgangspunt moet dan zijn dat er in beginsel geen strafbaar feit is, tenzij de arts niet aan de vereiste zorgvuldigheidseisen heeft voldaan. Het nee, tenzij wordt dan een ja, mits.'

De zorgvuldigheidseisen zijn: er moet sprake zijn van een duurzaam en uitzichtloos lijden; er moet een weloverwogen en duurzaam verzoek van de patiënt liggen; er moet een andere arts worden geconsulteerd en alle vragen van de meldingsprocedure moeten zijn beantwoord.

Als aan alle zorgvuldigheidseisen is voldaan, zou de toetsingscommissie zelf de melding moeten kunnen afhandelen. Zijn er op onderdelen vragen over de handelwijze van de arts, dan zal de commissie in eerste instantie de arts om uitleg moeten vragen. Als de antwoorden onbevredigend zijn, dan komt het Openbaar Ministerie pas in zicht, in de visie van Kelk. 'Onverlet blijft dat het OM zijn eigen vervolgingsbevoegdheid heeft als er aangifte wordt gedaan.'

Minister Sorgdrager van Justitie vindt het nog te vroeg voor een wijziging van de wet. De maatschappelijke discussie over euthanasie laat, volgens haar, nog geen stabiel beeld zien. Kelk zet daar vraagtekens bij. 'Uit het evaluatieonderzoek van Van der Maas en Van der Wal, in opdracht van het kabinet, blijkt dat artsen zorgvuldiger zijn geworden en dat in de praktijk het levensbeëindigend handelen veel meer is geaccepteerd.'

Kelk vindt dat dit zou moeten leiden tot een genuanceerde strafbaarheid van euthanasie en hulp bij zelfdoding. 'De tijd wordt langzamerhand rijp voor wetswijziging', vindt hij. In het laatste nummer van het Nederlands Juristenblad geeft Kelk een uitgewerkt voorstel, met delictomschrijving, tot een mogelijke aanpassing van de wet.

Hij vindt dat euthanasie in het algemeen strafbaar moet blijven, behalve voor artsen. 'Alleen de arts die opzettelijk of uit slordigheid de zorgvuldigheidsnormen schendt, moet strafbaar worden gesteld. Anderen dan de arts die euthanasie verrichten, blijven strafbaar.' Ook het niet-melden zou Kelk graag strafbaar willen stellen.

In zeer bijzondere omstandigheden, als de arts niet aan alle zorgvuldigheidseisen heeft kúnnen voldoen - de patiënt lijdt ernstig, dreigt te stikken, maar er is geen (recente) euthanasieverklaring - moet de arts zich kunnen beroepen op overmacht. Er kan een goede reden zijn waarom de arts niet aan alle zorgvuldigheidseisen heeft kunnen voldoen. Nu is er bij het ontbreken van een verzoek van de patiënt altijd sprake van moord.'

Volgens het Wetboek van Strafrecht kan euthanasie worden bestraft met maximaal twaalf jaar. In de praktijk gebeurt dat niet. Kelk vindt dat die maximumstraffen voor artsen aanzienlijk lager moeten liggen. Als er zoveel mankeert aan de zorgvuldigheid dat er niet meer van euthanasie kan worden gesproken, gaat het om een ander delict, bijvoorbeeld moord of doodslag.

Kelk zegt een positief mensbeeld te hebben. 'Vergeten wordt nogal eens dat artsen niet staan te trappelen om euthanasie te verrichten. Steun en begeleiding door goed getrainde consulenten kunnen helpen. Geen geval van euthanasie is immers hetzelfde.'

Pagina 9: Commentaar

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.