Interview Annemarie van Rossum

Hoogleraar: ‘Extra vaccinaties kunnen levens redden’

Hoogleraar kinderinfectieziekten Annemarie van Rossum pleit voor een aanvullend vaccinatieprogramma. Ouders kunnen dan zelf kiezen of ze hun kind extra laten inenten voor ziektes die nu buiten het Rijksvaccinatieprogramma vallen, zoals meningokokken B. 

Kinderen worden gevaccineerd tijdens een vaccinatiedag in Ahoy Rotterdam. Beeld ANP

Het is een blinde vlek voor kinderartsen zoals zijzelf, zegt hoogleraar kinderinfectieziekten Annemarie van Rossum van het Erasmus Universitair Medisch Centrum: vaccinaties die net buiten het Rijksvaccinatieprogramma vallen, maar wel veilig en effectief zijn. Kinderen zijn daardoor niet beschermd tegen potentieel dodelijke ziektes terwijl er vaccins voor bestaan.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie:  

Ze kwam achter de blinde vlek toen in het najaar van 2017 een overleden jongen naar het Sophia Kinderziekenhuis gebracht werd. Het was onduidelijk waaraan de 14-jarige jongen onverwachts gestorven was. Meningokokken W, bleek later. Een dodelijke infectie waartegen destijds niet gevaccineerd werd. Het vaccin bestond al wel. ‘Mijn zoon ving het verhaal thuis op en vroeg: kan ik dat vaccin krijgen? Ik wil niet doodgaan aan een bacterie als het niet hoeft.’

Het zette haar aan het denken. ‘Ík weet dat er een veilig en effectief vaccin bestaat omdat ik kinderarts ben. Andere ouders weten dat niet.’ Het vaccin tegen meningokokken W is inmiddels opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma, maar voor andere vaccins geldt dat niet, of slechts gedeeltelijk. In haar oratie pleit Van Rossum daarom voor een vaccinatie-plus-programma. Ouders kunnen zelf kiezen of ze hun kind extra willen laten vaccineren voor ziektes die nu buiten het Rijksvaccinatieprogramma vallen.

Wat zijn de belangrijke vaccins waarvan we het bestaan niet weten? 

‘De vier belangrijkste vaccins voor kinderen zijn vaccins tegen het rotavirus, waterpokken, kinkhoest voor de zwangere vrouwen en meningokokken B. Waterpokken verloopt meestal mild, maar toch worden elk jaar rond de 250 kinderen opgenomen in het ziekenhuis vanwege complicaties als longontsteking, huidinfecties en in zeldzame gevallen hersenontsteking. Ieder jaar belanden in Nederland tussen de 3.500 en 5.500 kinderen in het ziekenhuis met ernstige uitdroging door buikgriep van het rotavirus, en ieder jaar overlijden er zes tot zeven kinderen aan. Welke ouders weten dat er al jaren een veilig en effectief vaccin bestaat? En welke ouders weten dat hun kinderen niet tegen alle typen meningokokken beschermd zijn, ondanks de lopende vaccinatiecampagnes tegen meningokokken?’

Waarom weten we dat niet?

‘Omdat ze in een niemandsland vallen. Als vaccins afvallen voor het Rijksvaccinatieprogramma, is er niemand verantwoordelijk voor. De jeugdgezondheidszorg voert de vaccinaties binnen het Rijksvaccinatieprogramma uit, maar zij gaan niet over de vaccins die daar buiten vallen. De andere betrokkenen, huisartsen en kinderartsen, komen pas in beeld als een kind al ziek is. Ouders moeten dus zelf naar de huisarts stappen, áls ze weten dat het vaccin bestaat.’

Zijn deze vaccins wel gewoon te krijgen?

‘Je kunt ze krijgen, maar het is ingewikkeld. Kijk bijvoorbeeld naar meningokokken type W. Bij kinderen van veertien maanden en tussen de 14 en 18 jaar valt het in het Rijksvaccinatieprogramma. Maar kinderen van 10 jaar, die buiten het programma vallen, kunnen de ziekte óók krijgen. Als zij een vaccin willen, moeten ze het bij de huisarts halen, op eigen kosten. Voor meningokokken W is dat 60 euro, voor type B betaal je een paar honderd euro. Dan krijg je een tweedeling tussen ouders die het geld hebben om hun kinderen te beschermen en ouders die dat niet hebben.’

Annemarie van Rossum

Als ze zo belangrijk zijn, waarom zitten de vaccins dan niet in het Rijksvaccinatieprogramma?

‘De Gezondheidsraad, die de minister adviseert om een vaccin wel of niet op te nemen, kijkt voornamelijk naar het belang voor de volksgezondheid. Dat staat dus los van de gezondheidswinst voor het individu. Zo werd waterpokken niet benoemd als volksgezondheidsprobleem. Over het rotavirus konden ze het niet eens worden: daarvan werd besloten alleen risicogroepen te vaccineren.

‘Daarnaast duurt het soms jaren voordat de beslissing valt een vaccin wel of niet op te nemen. We weten al jaren dat het kinkhoestvaccin voor zwangeren hun kind veilig en effectief beschermt. Maar totdat het vaccin eind 2019 via het Rijksvaccinatieprogramma te verkrijgen is, weten veel zwangeren niet dat het mogelijk is hun pasgeborene te beschermen.’

Wat wilt u veranderen?

‘Ik pleit voor een vaccinatieprogramma-plus, waarbij de jeugdgezondheidszorg ouders voorlicht over zowel de vaccins die binnen het Rijksvaccinatieprogramma vallen, als over de extra vaccinaties die bestaan. Over wat het vaccin doet, waartegen het beschermt, en wat de risico’s zijn. Oftewel: informatie. Zodat ouders zelf een keuze kunnen maken om hun kind extra in te enten.

‘Dat kost geld, voor de voorlichting en de vaccins zelf. Het lijkt me logisch dat de zorgverzekeraars deze kosten betalen. Sinds kort beginnen zorgverzekeraars ook behandelingen te vergoeden die voorkomen dat iemand ziek wordt, in plaats van alleen de schade achteraf. Denk bijvoorbeeld aan stoppen met roken en afvallen voor mensen met matig overgewicht. Het lijkt me logisch dat we deze lijn doortrekken naar vaccins die potentieel ernstige ziektes voorkomen.’

De vaccinatiegraad daalt de laatste jaren licht, blijkt uit recente cijfers van het RIVM, en het aantal vaccinweigeraars groeit. En nu dit pleidooi voor meer vaccins, gaat dat wel werken?

‘De overgrote meerderheid van de ouders laat hun kind wel vaccineren: op 1-jarige leeftijd is bijna 94% van de kinderen gevaccineerd. Ouders hebben het recht te weten waartegen ze hun kinderen nog meer kunnen beschermen. Dit zijn niet zomaar vaccins, het gaat alleen om potentieel ernstige ziektes. Ik heb nu geen antwoord aan ouders die me vragen waarom hun kind overleden is aan iets dat met een prik te voorkomen was.

‘De vaccinatiegraad moeten we uiteraard op peil krijgen, maar laten we ons nu ook richten op deze blinde vlek. Op de kinderen die morgen met ernstige complicaties opgenomen kunnen worden in het ziekenhuis, van wie de ouders denken: hadden we dit maar geweten, dan hadden we zelf een afweging kunnen maken om ons kind wel of niet extra te laten vaccineren. Ouders hebben recht op die kennis.’

Reactie van Paul Blokhuis, staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport:

‘Gezien de ernst van bepaalde ziektes – zoals Meningokokken B – begrijp ik het heel goed wanneer mensen naast het aanbod van het Rijksvaccinatieprogramma ook op individueel niveau een afweging willen maken over het vaccineren van zichzelf of hun kinderen. Bijvoorbeeld het vaccin tegen meningokokken B is op eigen kosten verkrijgbaar via de huisarts of een vaccinatiecentrum. Ik vind het – net als Annemarie van Rossum – belangrijk dat goede informatie hierover makkelijk te vinden is. Informatie voor ouders en alle andere geïnteresseerden over meningokokken B-vaccinatie is al beschikbaar op de website van het RIVM. Dat geldt ook voor andere vaccins die niet of deels in het Rijksvaccinatieprogramma zitten, zoals waterpokken en rotavirus. Ik ga in overleg met het RIVM bekijken hoe we de informatie over dergelijke vaccinaties nog beter onder de aandacht kunnen brengen.’

Voor iedereen die het even vergeten is of niet meer weet hoe het precies zit: bekijk hier hoe vaccineren ons beschermt tegen gevaarlijke ziektes als polio, rode hond en tyfus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden