Hoogleraar: Beatrix moet vrijmoedig mening geven

Koningin Beatrix moet openlijk blijk geven van haar opvattingen. 'Uit een oogpunt van democratisch gelegitimeerd staatsbestuur kan dat wenselijk zijn, en voor de koning zelf lijkt het mij aangenamer.' Dit schrijft prof....

Van der Vlies stelt dat de Grondwet het openlijk bekendmaken van de opvattingen van de koningin niet belemmert. Ook veronderstelt ze dat deze openheid de ministers in een minder geforceerde positie plaatst en dat ook voor de koningin het bestaan dragelijker wordt.

'Ik zou het toejuichen', zegt de hoogleraar in een toelichting, 'als de opvattingen van de koningin, die ze in contacten met ministers en Kamerleden uiteraard heeft, niet langer geheim moeten blijven. Vooral in het contact met Kamerleden vind ik dat idioot. De formule over de onschendbaarheid van de koning en de daaruit voortvloeiende geheimhouding van koninklijke opvattingen, is een absolute toverformule geworden.'

Sinds 1848 luidt de staatsrechtelijke formule dat de koning onschendbaar is en de ministers verantwoordelijk. Het houdt het staatshoofd buiten de politieke strijd. Van der Vlies pleit er nu voor met dit systeem te breken. Ze schrijft: ' De persoon van de koning manifesteert zich op velerlei manieren, niet alleen in woord en geschrift. Dat de koning naar een bepaald land met vakantie gaat, kan als een politieke handeling worden uitgelegd. Veel van wat de koning doet, zal de aandacht van het publiek trekken. Waarom moet veel huiveriger worden gedaan over woorden dan over daden? (. . .) Over een minder verkrampte benadering kan worden overlegd. Een goede persvoorlichter zou wat dat betreft de koning meer goed doen dan geheimzinnigheid en onthullingen achteraf.'

Ministers kunnen de Kamer uitleggen waarom ze koninklijke suggesties hebben gevolgd en daarover verantwoording afleggen. Van der Vlies: 'Daar is niets mis mee. Als de ministers de mening van de koning niet delen, kunnen ze eenvoudig verwijzen naar de opvatting van de koning.'

Wordt het staatshoofd op deze wijze niet voorwerp van maatschappelijk debat en van politieke tegenstelling - hetgeen juist vermeden diende te worden? 'Dat is aan de koning om uit te maken', aldus Van der Vlies. 'Als hij een symbool van eenheid wil blijven, moet hij voorzichtig zijn met zijn opvattingen. Maar deze koningin gebruikt zelf de kersttoespraak om aan te geven wat ze vindt. Nu doet ze dat nog uiterst terughoudend. Ik zou zeggen: laat maar zien waar je staat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden