Hooggerechtshof VS kraakt patent op menselijke genen (een beetje)

AMSTERDAM - Het farmaceutische bedrijf Myriad mag geen patent meer voeren op de genen BRCA1 en BRCA2, die de kans op borst- en eierstokkanker drie- tot zevenmaal vergroten. Dat heeft het Amerikaanse Hooggerechtshof donderdag bepaald.


Het valt echter te betwijfelen of de uitspraak gevolgen heeft voor de Europese situatie, waar de grote juridische gevechten al jaren geleden zijn afgerond.


Al zo'n dertig jaar patenteren bedrijven zoals Myriad genen die ze aantreffen in het menselijk dna. Genen bestaan weliswaar van nature al in het menselijk lichaam, daartegenover staat dat ze niet in losse vorm voorkomen. Om die reden zijn ze volgens de bedrijven patenteerbaar als ze eenmaal zijn geïsoleerd. De bedrijven willen zo hun investeringen terugverdienen. Tegenstanders op hun beurt houden staande dat de patenten nieuwe, goedkopere diag- nostische tests in de weg staan en dat het onkies is om menselijk materiaal - ook al is het zoiets subtiels als een stuk dna - te patenteren.


Het Amerikaanse Hooggerechtshof geeft de tegenstanders nu gelijk. Maar de uitspraak heeft een dubbele bodem: wel patenteerbaar zijn genen die in het laboratorium synthetisch zijn bewerkt. Zoals cdna, een gen waaruit bepaalde niet-werkzame delen zijn weggesneden. 'En dat is toch de vorm waarin vaak met die genen wordt gewerkt', zegt Peter Bertens van de vereniging innovatieve geneesmiddelen Nederland Nefarma.


In Europa zijn ook diverse genen gepatenteerd, vertelt Mark Einerhand van het gespecialiseerde octrooibedrijf V.O. Patents and Trademarks. 'En ik zie geen aanleiding om bij ons te verwachten dat daarin verandering komt.' In Europa werd al jaren geleden de eis toegevoegd dat een gen waarop patent wordt aangevraagd in elk geval 'geloofwaardig bruikbaar' moet zijn voor toepassingen. 'Deze beslissing in de VS gaat veel verder', zegt Einerhand.


Amerikaanse tegenstanders van de patenten denken dat de beslissing van het Hooggerechtshof verstrekkende gevolgen heeft voor de ongeveer vierduizend andere gepatenteerde genen (de mens heeft er in totaal zo'n 23 duizend). Oneens zijn ze het met de beslissing dat bewerkt cdna wel patenteerbaar is. 'Het stemt me droevig dat er niet meer biologische kennis in de wereld is', zei een van de tegenstanders na de uitspraak. 'Het is niet correct dat cdna geen product van de natuur is.' Ook het menselijk lichaam haalt de niet-werkzame delen van een gen immers eerst weg voor gebruik.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden