Nieuws Historische uitspraak India

Hooggerechtshof India: overspel niet langer strafbaar, vrouw niet andermans bezit

Overspel is in India niet langer bij wet verboden. Het is de tweede uitspraak in korte tijd van het Indiase hooggerechtshof, die meer rechten geeft aan vrouwen en homo’s.

Een massabruiloft in India. Overspel is in India niet langer verboden. De strafbaarheid zat in het idee dat de vrouw een ander toebehoort. Beeld EPA

‘Overspel kan en mag geen misdaad zijn’, sprak de 64-jarige opperrechter Dipak Misra tijdens het oplezen van het vonnis. ‘Het kan wel een gegronde reden zijn voor een echtscheiding.’ De rechter zit vlak voor zijn pensioen en doet in rap tempo nog een aantal historische uitspraken. 

In Sectie 497 van het wetboek stond tot dusverre geschreven dat het voor mannen verboden is seks te hebben met een getrouwde vrouw zonder daarvoor toestemming te hebben van de echtgenoot. De straf kon oplopen tot vijf jaar gevangenis, al zijn er geen gevallen bekend waarin dit daadwerkelijk is opgelegd.

Het afschaffen van de wet, die in 1868 werd ingevoerd onder Brits koloniaal gezag, heeft een grote symbolische betekenis. De wet berustte op het idee dat de vrouw haar individualiteit verliest op het moment dat ze trouwt. Vanaf dat moment wordt ze het ‘bezit’ van de man. Het verbod was dan ook niet zozeer gebaseerd op een morele verwerping van het vreemdgaan, maar op het principe dat je niet aan andermans bezit mag komen.

Discriminerend

‘Juist dáárom vonden veel actiegroepen de wet discriminerend voor vrouwen’, vertelt Carolien Stolte, docent Zuid-Aziatische geschiedenis aan de Universiteit Leiden. ‘De strafbaarheid zat niet in het feit dat het om een buitenechtelijke relatie gaat, maar in het idee dat de vrouw een ander toebehoort.’

Met onder andere dat argument diende de 41-jarige Indiase zakenman Joseph Shine vorige maand een verzoekschrift in bij het hooggerechtshof  om de wet aan te passen. Hij schreef een 45 bladzijden tellend pleidooi voor gelijkwaardigheid tussen man en vrouw, daarbij citerend uit het werk van de Amerikaanse dichter Ralph Waldo Emerson, vrouwenrechtenactivist Mary Wollstonecraft en de onlangs overleden voormalige secretaris-generaal van de VN Kofi Annan.

Unaniem

Daar bleek het Indiase hooggerechtshof gevoelig voor. De vijf rechters waren unaniem in hun vonnis. ‘Gelijkwaardigheid is het leidende principe van ons systeem. Elke bepaling die vrouwen met ongelijkheid behandelt, is in strijd met de grondwet.’ Een opmerkelijk progressief geluid klinkt door in de stelling dat ‘overspel niet de reden hoeft te zijn van een scheiding, het kan ook het resultaat zijn van een ongelukkig huwelijk’.

Het zijn dit soort geluiden waarmee opperrechter Dipak Misra in de herfst van zijn carrière zijn juridische nalatenschap bepaalt. Hij wordt volgende maand 65 en moet dan gedwongen met pensioen. Hij doet nu snel historische uitspraken over thema’s waarover in India doorgaans decennialang juridisch gekibbeld is. Eerder deze maand schrapte hij ook al het verbod op seks tussen mannen uit de wetboeken. ‘De geschiedenis is de homogemeenschap excuses verschuldigd voor de vertraagde erkenning van hun rechten,’ zei hij.

‘Heiligheid van het huwelijk’

De opperrechter trotseert met zijn uitspraken de conservatieve Bharatiya Janata Party (BJP), die de politieke scepter zwaait in het land. De hindoenationalistische partij is van mening dat overspel een misdaad moet blijven, en liet het hooggerechtshof weten dat het legaliseren van overspel ‘van invloed zal zijn op de heiligheid van het huwelijk’.

Het blijft de vraag of de uitspraken van de rechtbank de doorgaans conservatieve samenleving van India in een nieuw vaarwater gaan brengen. ‘De hoge raad heeft best wel een traditie van activistische uitspraken’, zegt Carolien Stolte. ‘Die jurisprudentie wordt alleen niet altijd verankerd in de realiteit van de dagelijkse praktijk. Zo heeft India supermoderne wetten op het gebied van duurzaamheid. Die worden amper nageleefd.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.