Hoogervorst soepel door grote druk op Financiën

Het ministerie van Financiën moet, naast het dagelijkse werk, beleidsbeloften zo concreet mogelijk in de boeken melden. Dat kost veel tijd, leert de ervaring....

Een minister van Financiën die kritiek van de Rekenkamer over de kwaliteit van de overheidsboekhouding tegenspreekt? Dat is gek. Normaal gesproken haalt Financiën juist de gesel over andere ministeries. De ongewone soepelheid kan met de demissionaire status van minister Hoogervorst te maken hebben. Maar waarschijnlijker is dat Financiën het te druk heeft om zich zorgen te maken over de dagelijkse boekhouding.

Sinds 2001 probeert de overheid in de jaarlijkse begroting te laten zien wat er daadwerkelijk gebeurt. Elke begroting moet antwoord geven op de vragen 'Wat willen we bereiken?', 'Wat gaan we doen?', en 'Wat mag het kosten?'.

Het klinkt simpel, maar achter deze vragen zit een operatie die al in 1991 is gestart onder de naam VBTB, Van Beleidsbegroting Tot Beleidsverantwoording. Alle begrotingen van departementen moeten met andere woorden hun beleidsbeloften zo concreet mogelijk in de boeken zetten.

De stap die met VBTB samenhangt is dat achteraf, tijdens Woensdag Gehaktdag, de hoe- en hoeveel-vragen beantwoord kunnen worden. Heeft het ministerie bereikt wat het wilde bereiken? Hoe hebben ze het gedaan en hoeveel heeft het gekost? Deze vragen worden beantwoord in het financieel jaarverslag, waarover de Rekenkamer een oordeel velt.

Dit betekent voor de ministeries een ongelooflijke hoeveelheid werk achter de schermen. Alle beleidsdoelen moeten meetbaar en controleerbaar worden opgesteld. Dat is aardig als het gaat om een concrete maatregel als stimulering van fietsgebruik door allochtonen. Maar het wordt een stuk lastiger bij moeilijk meetbare doelen als 'bevordering van de integratie van minderheden'. Want wat precies is integratie? En hoe meet je dat?

Op de ministeries wordt daarom al jaren onder leiding van de ambtenaren van Hoogervorst gepoogd de begroting om te zetten naar 'VBTB-termen'. Er mogen geen abstracte posten met alleen bedragen meer op voorkomen, maar elke begrotingspost moet het beleidsdoel in zich bergen.

Volgens het ministerie van Financiën ligt de operatie inmiddels goed op stoom. De begroting van vorig jaar was de eerste VBTB-begroting, jubelt Hoogervorst in zijn eerste VBTB-jaarverslag dat woensdag verscheen.

De Rekenkamer stelde enkele weken geleden echter dat er nog een lange weg te gaan is. Pas 30 procent van de posten op de begrotingen geven nu antwoord op de VBTB-vragen. De andere 70 procent doet dat nog niet.

Gezeur over de bedrijfsvoering kan Hoogervorst daarom nu niet gebruiken. In 2006 hoopt de minister - dan mogelijk minister van Volksgezondheid - bovendien het andere pronkstuk van de boekhouders te presenteren: het baten-lasten-stelsel' als vervanging voor het 'verplichtingen-kas-stelsel'.

Het klinkt als saai boekhouden, en dat is het ook, maar de financiële gevolgen kunnen groot zijn. Bedrijven hebben ook een kosten-baten-stelsel en dat geeft ze de ruimte om beter te plannen bij hun investeringen. Het kasstelsel van de overheid is gericht op jaarlijkse uitgaven. Aan het eind van het jaar worden de uitgaven met de inkomsten geconfronteerd, en rest het begrotingssaldo. Dit benadeelt investeringen ten opzichte van andere overheidsuitgaven (lonen, pennen en potloden), want wanneer worden nu de kosten van bijvoorbeeld de Betuwelijn gemaakt en wanneer komen de baten? Voor een bedrijf maakt het niet veel uit als er geruime tijd verloopt tussen de investering en het rendement, maar voor de overheid is dit door het kas-stelsel wel een probleem.

Werken met het nieuwe stelsel zal overigens een experiment zijn. Wereldwijd hebben slechts enkele landen zo'n stelsel ingevoerd.

De ambtenaren die al jaren bezig zijn met VBTB en het nieuwe baten-lasten-stelsel, hebben het druk. Want het zijn dezelfde mensen en afdelingen die daarnaast ook de normale bedrijfsvoering moeten verzorgen. Dit laatste komt de afgelopen tijd een beetje in de verdrukking, zo heeft de Rekenkamer geconstateerd.

Minister Hoogervorst neemt het fanatiek op voor zijn mensen. Zo probeert hij de zwaarbelaste afdelingen te verlichten. De ambtenaren pogen met behulp van die soepelheid van Hoogervorst de financiële bedrijfsvoering op peil te houden, zodat ze na 2006, als VBTB en het nieuwe stelsel een feit zijn, niet jaren bezig hoeven te zijn met het ruimen van puin dat ze nu zelf veroorzaken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden