Hoogendijk is dol op de spotlights

LPF-kopstuk Ferry Hoogendijk was ooit de jongste hoofdredacteur van Nederland. Bij Elseviers Magazine werd hij alom gewaardeerd, totdat de midlife crisis toesloeg....

BIJ ZIJN afscheid als hoofdredacteur van Elseviers Magazine in 1985 sprak journalist en politicoloog Ferry Hoogendijk een rede uit onder de titel Macht en onmacht van de media. Hij begon met een citaat van Mark Twain: 'Die ontzaglijke macht, de publieke opinie van deze natie, wordt gemaakt en gevormd door een horde onwetende zelfgenoegzame sullen, die mislukt waren bij het sloten graven en schoenen lappen en toen op weg naar het armenhuis in de journalistiek verzeild raakten.'

Hoewel Hoogendijk in de rest van zijn betoog niet naliet te wijzen op het belang van goede journalistiek, was de toon gezet: journalisten moeten zich niet belangrijker maken dan ze zijn - zelfgenoegzame sullen, mislukt bij het schoenen lappen en ook nog eens één pot nat. Want, zo bereed hij een van zijn stokpaardjes, bij die zogeheten pluriformiteit van de Nederlandse pers kon je wel wat vraagtekens plaatsen: 'De pers, nog altijd de belangrijkste vormer van de publieke opinie, wordt grotendeels beheerst door mensen met eenzelfde politieke instelling. Uit onderzoek is gebleken dat tweederde van de Nederlandse journalisten zichzelf als links beschouwt. Onze journalistiek is dus geen afspiegeling van de politieke staalkaart der bevolking.'

Dat hebben we eerder gehoord, of beter gezegd later, namelijk begin dit jaar toen mediaonderzoeker Mark Deuze in zijn proefschrift Journalists in the Netherlands concludeerde dat de Nederlandse journalisten een eenzijdig samengesteld, overwegend links stemmend volkje zijn. Hoogendijk, in 1985: 'Waarom die angst van journalisten als ''rechts'' te worden aangeduid?' Hij gaf ook het antwoord: omdat je dan niet populair bent bij je collega's.

Wat dr. Ferdinand Alexander Hoogendijk ook valt aan te wrijven, links is de man die zich zondag in Buitenhof uitsprak voor een generaal pardon voor de illegalen in Nederland, nooit geweest. Vader was een fervent VVD'er en diens enige zoon zou de partij vijftig jaar trouw blijven.

In interviews vertelt hij graag hoe hij al op zijn vijftiende grootheden interviewde voor het schoolkrantje van de HBS in Gouda. 'Stikker, Oud, ik heb ze toen allemaal gehad.' Hoogendijk is een baasje, een echte regelaar, zegt vriend Wibo van de Linde, maar ook iemand die het prettig vindt om in de spotlights te staan. 'Het stemt hem zeer tevreden om in Buitenhof te zitten. Maar, zeg ik er meteen bij: hij heeft er ook de talenten voor.'

Van de Linde en Hoogendijk leerden elkaar eind jaren '60 kennen bij Avro's Televizier. Van de Linde was door omroepdirecteur Siebe van der Zee gevraagd een actualiteitenrubriek Amerikaanse stijl neer te zetten en trof daar Hoogendijk aan, toen politiek commentator voor de rubriek. Ze 'voelden elkaar aan', zegt Van de Linde. 'Hoogendijk is een hele flexibele man met wie het goed samenwerken is. Hij wordt nogal eens neergezet als een grijze muis, maar hij is buitengewoon grappig, beschikt over een Engels soort humor.' Van de Linde herinnert zich bijvoorbeeld een voetbalwedstrijd waarbij Hoogendijk, een 'fenomenale voetbalfanaat', zo opgewonden raakte dat hij hard door de kamer ging rennen en van de ene stoel op de andere sprong.

De nestor in de fractie van van de Lijst Pim Fortuyn was ooit de jongste hoofdredacteur van Nederland: op zijn 34e nam hij de redactionele leiding van Elseviers Magazine op zich. Onder zijn langdurige leiding heeft het blad zich goed ontwikkeld, oordeelt uitgever Hendrik Jan Schoo, die zelf veel later negen jaar hoofdredacteur van Elsevier was. 'Hoogendijk had het tij natuurlijk mee, hij heeft geweldig geprofiteerd van de polarisatie van de jaren zeventig en tachtig. Het goede aan hem was dat hij een sterke band met zijn lezers wist te creëren.'

Het opbouwen en onderhouden van een band met het land: niet toevallig was dat één van de aanbevelingen die Hoogendijk aan politici deed in Partijpropaganda in Nederland, het proefschrift waarop hij in 1971 promoveerde tot doctor in de politicologie. De politicus moet vaker naar zijn kiezers gaan en meer handen schudden, en vooral moet hij de televisie inzetten als propaganda-instrument, betoogde de toen 37-jarige Hoogendijk. Acht jaar eerder was hij degene geweest die politici voor het eerst live op tv interviewde.

In 1976 kwam Hoogendijk negatief in het nieuws toen bleek dat hij adviezen verstrekte aan de Amerikaanse oliemaatschappij Gulf, samen met onder anderen voormalig KVP-minister Norbert Schmelzer. Schmelzer en Hoogendijk kenden elkaar toen al goed; de politicus was Hoogendijks paranimf geweest tijdens zijn promotie. 'Ik heb die kritiek op Hoogendijk en mij nooit echt begrepen', zegt Schmelzer nu. 'Het verstrekken van adviezen aan een bedrijf als Gulf hebben wij zelf nimmer als onoirbaar ervaren; het was de pers die er moeite mee had. Maar in die tijd was het bedrijfsleven bij een deel van de pers sowieso verdacht.' Schmelzer heeft Hoogendijk leren kennen als een 'scherpzinnig beoordelaar, een strijdbaar journalist en een onafhankelijke geest.' Of hij zich met enig ander journalist laat vergelijken? Schmelzer: 'Nu ja, een man als Jan Blokker is natuurlijk ook een onafhankelijke geest.' Na een korte stilte: 'Maar ik weet niet of Blokker het leuk vindt om met Hoogendijk te vergeleken te worden.'

Hoogendijks overstap naar de LPF heeft Schmelzer verbaasd, zegt hij. 'De kracht van de heer Fortuyn was dat hij leven in de brouwerij bracht en de politiek in beweging zette: dat was een prestatie van formaat. Maar ik heb altijd gedacht dat zijn kracht níet zou liggen in het besturen en regeren, daarvoor was hij te veel een lonely hunter en een onafhankelijke geest. Fortuyn was als columnist buitengewoon op zijn plaats; of hij als premier waargemaakt zou hebben wat hij voor ogen had, waag ik te betwijfelen. Ik moet nog zien hoe die zaak zich hergroepeert; de beweging die de LPF nu is, zal moeten worden omgesmeed tot een coherente partij. Ik weet niet of Hoogendijk een man is die daar een belangrijke rol in kan spelen. Net als bij Fortuyn betwijfel ik bij Hoogendijk of hij voldoende bestuurder is.'

Begin jaren tachtig verschenen in de kranten en andere weekbladen dan Elseviers Magazine bozige stukken over een hoofdredacteur die opportunistisch te werk ging en zijn blad gebruikte om zichzelf 'politiek te lanceren'. Hij zou een verdeel- en heerspolitiek voeren, mogelijk gemaakt door een ruggengraatloze redactie. Ton van Dijk in Haagse Post, maart 1983: 'Ontbreken van een consistente beleidsvisie, autoritaire bluf, schaamteloos, bot, zelfoverschatting, gebrek aan intellectueel gehalte, gebrek aan ernst, belezenheid en goede smaak, desastreus, verzwakt, grillige koers, overmoed, ordinaire publiciteitsjager, gebrek aan integriteit, moreel wangedrag in het redactiegebouw, emotionele schaamte van de redactie - een greep uit de kwalificaties die gebruikt worden met betrekking tot de algemeen hoofdredacteur.'

Dat was een jaar nadat Hoogendijk een ministerschap voor de VVD aan zijn neus voorbij had zien gaan. Het was ook een jaar na de publicatie van zijn roman In het holst van Hilversum, een boek over de omroepwereld met veel drank en seks erin. Zijn tegenstanders mochten in die tijd in interviews graag de enorme bossen bloemen noemen die Hoogendijk in die periode bij zijn secretaresses liet bezorgen. Ze wijzen op zijn uitbundige declaratiegedrag en memoreren hoe hij aan de boemel ging, onder anderen met de eerste vrouw van Ivo Niehe.

Allemaal waar, zegt G.Philip Mok die bij Elsevier zeventien jaar chef buitenland was onder Hoogendijk. 'Hij was een bizarre man, hij heeft ons met een hoop dingen in opspraak gebracht en ik heb behoorlijk met hem overhoop gelegen; maar tegelijk was Hoogendijk een goeie hoofdredacteur. Hij was beroerd genoeg om meningen te hebben die niet met de mijne overeenkwamen; hij was ook goed genoeg om de míjne af te drukken.'

De affaires die Hoogendijk een slechte naam bezorgden, zijn volgens Mok grotendeels terug te voeren op de midlife crisis die hij ergens begin jaren tachtig doormaakte. 'In die periode was hij verschrikkelijk ambitieus, hij wilde enorm graag minister worden en het is niet te ontkennen dat hij de krant in diskrediet bracht; door een veel te grote liëring met de politiek, door zijn lobbywerk voor Gulf.' Dat hij jongere dames wel zag zitten, bracht hem op de redactie in opspraak, tot hij op een van hen - Natasja - echt verliefd werd. Inmiddels zijn ze al jaren getrouwd. Mok: 'Natasja had ook invloed op zijn denkbeelden. Zij vond HP veel leuker. Hoogendijk schoof in die periode in zijn commentaren ook op naar links. Voor de oplage waren die gebeurtenissen dramatisch. Ik geloof dat we van 140 duizend naar 80 duizend zijn gedaald.'

Wibo van de Linde: 'God ja, Ferry heeft zo zijn avonturen gehad, maar iedereen heeft wel zo'n periode in zijn leven. Karakterologisch heb ik geen problemen met deze man. Hij is strekenvrij, hij is straight. Ik zie wel een mooie rol in die LPF voor hem weggelegd. Hij neemt geen blad voor de mond is ook al wat ouder, bijna zeventig: hij kan binnen die partij de rol van wijze leraar op zich nemen en inderdaad Kamerlid blijft. Anderzijds: het zou mij verbazen als, mocht er zich een interessante ministerspost voordoen, hij die post níet zou claimen. Hij is er ijdel genoeg voor.'

Binnen de VVD wordt hem zijn late succes van harte gegund, verzekert Dirk Jan Blaauw die zelf op nummer 29 van de lijst stond en derhalve niet in de Tweede Kamer is terechtgekomen. Wrok? Geen wrok: 'Ik hoor tot die liberalen die zeggen: nieuwe kansen, nieuwe prijzen. Ik ga voor de volgende ronde!'. Het zou Blaauw niet verbazen als Hoogendijk uiteindelijk fractieleider wordt. Maar: 'Al die mensen bij de LPF hebben een behoorlijk ego, het zijn mensen van kont tegen de krib en hup erin. Ik heb het gevoel dat Ferry er wel zin in heeft. Dat is heel belangrijk. Hij zal wat hoekig in het debat zijn, maar hij heeft alles op een rij.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden