Hoogbegaafd, star en calculerend

Volkert van der G. is geen man die met zijn emoties te koop loopt. De psychiaters van het Pieter Baan Centrum probeerden erachter te komen, maar ook zij kwamen er niet helemaal doorheen....

En van zichzelf is Van der G. nu eenmaal niet iemand die gemakkelijk over zijn emoties en gevoelens praat, zegt hij maandag tegen de rechtbank. Sterker: bij de afweging Fortuyn te vermoorden, hebben zijn vriendin en dochtertje geen rol gespeeld. Hij houdt er een 'boekhoudkundige moraal' op na, zegt de psycholoog Oudejans van het Pieter Baan Centrum (PBC), waar het onderzoek naar de geestesvermogens van Van der G. werd uitgevoerd. Een hoogbegaafde man, die zijn verontrusting over het 'gevaar Fortuyn' zuiver calculerend omzette in een redenering.

Dit 'balansdenken', zoals officier Plooy het uitdrukt, mag geen alledaagse logica bevatten, het is evenmin gestoord. Het PBC concludeert dat Van der G. volledig toerekeningsvatbaar was toen hij de moord pleegde. Hij lijdt aan een 'obsessieve compulsieve persoonlijkheidsstoornis', maar die kan niet in verband worden gebracht met zijn daad. Hij was niet dwangmatig bezig met Fortuyn.

Zijn diepere drijfveren blijven evenwel - net als tijdens zijn verklaringen voor de rechtbank - ook in het PBC-rapport flets. Hij zag een 'naderend grootschalig onheil, maar levert geen feitelijke onderbouwing', aldus de onderzoekers. 'Ik heb alle mogelijk aspecten met hem doorgenomen', zegt psychiater De Kom, 'maar het is niet echt concreter geworden.'

Opmerkelijk is de 'rigiditeit en ongevoeligheid voor welke kritische of relativerende opmerking dan ook', aldus collega Oudejans. Van der G. verklaart: 'Ik had geen behoefte met hem de discussie aan te gaan.'

Hij was nogal sceptisch toen hij begin dit jaar het PBC binnenkwam. Zo wilde hij van de onderzoekers weten of ze wel gekwalificeerd waren om over hem te oordelen. Enerzijds was hij wantrouwig vanwege de 'pretentieuze' deskundigen die hem hadden bezocht in de Bijlmerbajes. Anderzijds bemoeilijkte het bijzondere detentieregime de vertrouwensband met de onderzoekers.

Uiteraard speelde zijn stoornis ook een rol: volgens het PBC lijdt hij aan 'overmatige starheid'. Van der G. betwist dat. Hij vindt zichzelf 'best wel soepel'.

Op veel punten komen de bevindingen van het PBC echter wel overeen met Van der G.'s verklaringen. Plooy probeert het politieke motief van Van der G. te ondermijnen - zodat slechts een laffe moord - overblijft. Maar de PBC-onderzoekers twijfelen niet aan de oprechtheid van zijn politieke betrokkenheid. Zijn strijd voor dieren en het milieu staan volgens hen symbool voor de zwakkeren in de samenleving.

Het PBC onderstreept ook dat Van der G. geen martelaarschap begeert. Hij voelt zich geen uitverkorene, noch is hij afhankelijk van bewondering. Ook bevestigt De Kom dat de verdachte wel degelijk veel emoties heeft.

Rechtbankvoorzitter Bauduin doet maandag zijn best die aan te boren. Uitvoerig gaat hij in op de dood van Volkerts vader in 1988 - een biologieleraar die zijn zoon de liefde voor natuur en vogels bijbracht. 'Hij is opgevroten door de kanker', zegt Bauduin, maar niemand hoorde Van der G. erover praten. Van der G. heeft het moeilijk, maar antwoordt dan toch rustig. 'In het gezin werd er sowieso niet veel over gepraat. Het zijn dingen die je voor jezelf verwerkt.'

De moord op Fortuyn heeft hij nog 'geen plaats gegeven'. Berouw of niet, nu hij toerekeningsvatbaar is verklaard, staat voor Plooy de deur open om vandaag de hoogste straf, levenslang, te eisen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden