Hoog tijd voor Jaar van de Boerderij

Een stolpboerderij van driehonderd jaar oud, rijksmonument, prachtig gelegen aan het Noord-Hollands Kanaal, moet wijken voor de verbreding van de rondweg bij Alkmaar....

Van onze verslaggever Weert Schenk

Voorzitter W. Messchaert van het Landelijk Beraad Boerderijen (LBB) noemt de omgeving van Alkmaar als voorbeeld van het verdwijnen van karakteristieke boerderijen in Nederland. Zo moet, omdat de Boekelermeer wordt omgetoverd in een bedrijventerrein, nog eens een tiental boerderijen plaatsmaken. 'Vroeger leek het alsof af en toe eens een boerderij moest worden gesloopt. Nu gaan ze met bosjes tegelijk, in Noord-Holland, Utrecht, Brabant, Gelderland. Stadsuitbreidingen gaan niet meer stukje bij beetje. Hele gebieden met duizenden woningen worden in één klap ontwikkeld.'

Met de boerderijen verdwijnt, volgens het LBB, ook een deel van de agrarische geschiedenis van Nederland. Het beraad stimuleerde in alle provincies de oprichting van boerderijenstichtingen en heeft voor 2003 het Jaar van de Boerderij in voorbereiding.

Boerderijen worden te gemakkelijk met de sloophamer benaderd, zegt Messchaert. 'Zonder nadenken wordt de harmonie in het landschap weggehaald. Het beeld van Noord-Holland langs de weg naar Den Helder is volledig verminkt. Dat had voorkomen kunnen worden door die boerderijen op te tillen en honderd meter naar achteren te rollen. Zoiets kost een fractie van het bedrag dat met de nieuwe weg is gemoeid, maar dan was het streekeigene bewaard gebleven.'

Hij vreest dat dezelfde vergissing wordt gemaakt als destijds met de molens. Daarvan zijn de meeste exemplaren tijdens de industrialisatie gesloopt. 'Dat is een wanhopige kapitaalvernietiging geweest. Molens worden nu weer herbouwd. Het is zonde als men later beseft wat er met de boerderijen is gebeurd. Je krijgt ze niet meer terug.'

Messchaert vindt dat de boerderij moet integreren in de uitbreidingsplannen om de cultuurhistorische geschiedenis tot uitdrukking te brengen. 'Je wortels zijn belangrijk. De boerderij is te waardevol om zomaar met een gummetje weg te vegen. Een boerderij kan een uitbreidingsplan een meerwaarde geven, als je er maar een nieuwe bestemming voor weet te vinden.'

Hij zegt te begrijpen dat niet alle duizenden boerderijen intact kunnen blijven. Nederland hoeft van hem geen openluchtmuseum te worden, maar het ergert Messchaert dat er nu helemaal niet aan wordt gedacht de gebouwen eventueel te behouden. 'Tenzij we natuurlijk van Nederland een Manhattan willen maken. Wals alles dan maar plat.'

Een boerderij heeft ruimte nodig, erkent Messchaert. Hij vindt het ook kunstmatig een dergelijk bouwwerk te laten voortbestaan tussen doorzonwoningen en flatgebouwen. Maar het deert hem niet. 'Nou en?', zegt hij, 'alles wat we in dit land doen, is kunstmatig.'

De LBB-voorzitter noemt bijvoorbeeld de stolpboerderij een fantastische uitvinding. 'Het is net een tent. Gefundeerd op een kubus van vier staande houten palen en vier liggende. Met minimale middelen is maximale ruimte verkregen.'

Het standaardmodel van de Noord-Hollandse stolp heeft het ruim vierhonderd jaar uitgehouden. 'Zo'n boerderij met die lage muren en dat piramidevormige dak, stoort nooit. Het past altijd precies in de verhoudingen van het wijdse landschap. Het is een sterk model.'

Het Boerderijenberaad wil de kennis over de boerderijen documenteren en een lobby vormen voor het behoud van het gebouw. Volgens Messchaert werkt het al. 'Bij de weg Alkmaar-Den Helder praten we nu met alle partijen. Er staan nog vier boerderijen op de slooplijst, maar er lijkt souplesse te bestaan om naar een andere oplossing te zoeken.'

Maatschappelijke steun voor de doelstellingen van de LBB meent Messchaert zeker te bespeuren. 'In deze tijd van verzakelijking is er meer aandacht voor het traditionele. Er is meer belangstelling voor archeologie. Wij merken het aan de groei van de ledenbestanden van de boerderijstichtingen. Mensen hechten aan het streekeigene.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden