'Hoog tijd dat defensie een issue wordt in de campagne'

Oud-minister Joris Voorhoeve en oud-landmachtbevelhebber Marcel Urlings luiden namens de Adviesraad Internationale Veiligheid (AIV) de noodklok. 'Hoog tijd dat defensie een issue wordt in de campagne.'

Minister Jeanine Hennis tijdens een bezoek aan een trainingslocatie van het Korps Commando in Irak. Beeld anp

De AIV concludeert in zijn jongste rapport dat het kabinet de stand van zaken rond defensie gunstiger voorstelt dan hij is.

Urlings: 'In veel Kamerbrieven wordt de positieve kant benadrukt: er is weer geld bij gedaan. Terwijl de ernst van de situatie zoals wij die beschrijven onmiskenbaar is. Het kabinet noemt veiligheid in de begroting voor 2017 een prioriteit, maar zegt een paar zinnen verderop dat de basisgereedheid - dan gaat het over het weer operationeel inzetbaar zijn - pas in 2021 op orde moet zijn. Ja, dat vindt de AIV zeer ernstig en onverantwoord.'

Voorhoeve: 'Er is een grote kloof tussen wat opeenvolgende kabinetten hebben beloofd en geschetst, ook beloofd aan de bondgenoten - en de werkelijkheid. En die kloof moet worden gedicht wil Nederland zijn geloofwaardigheid niet verliezen. Er is binnen de NAVO vooral zware kritiek op de verwaarlozing van de landmacht.'

Het kabinet zal zeggen: ja maar we zijn het aan het ombuigen.

Voorhoeve: 'Maar dan moet dat ook echt blijken. Uit de huidige inspanningen blijkt niet dat Nederland over vier jaar het EU-gemiddelde van de NAVO-leden zal halen - en al helemaal niet dat de belofte van 2 procent op termijn serieus wordt ingevuld. Ik noem een voorbeeld: Nederland had 913 Leopard II-tanks. Nu zijn het er nog maar een paar (Urlings: 'en die leasen we'). Dat is zo'n dramatische achteruitgang, dat is de kern van de boodschap. Dat kan niet.'

Dus het kabinet heeft knollen voor citroenen verkocht de afgelopen jaren?

Voorhoeve: 'Er is een te mooi beeld geschetst. Maar er is te veel en te lang bezuinigd op defensie en wel geld in andere zaken gestopt. Een voorbeeld: Als je een lange, dure vakantie wilt betalen, ga je niet zeggen: dit jaar gaan we dan maar niet de brand- en inbraakverzekering betalen voor het huis. Dat soort afwegingen hebben politici wel gemaakt.'

Als je vraagt of een sterkere defensie ten koste mag gaan van de zorg passen mensen. Dat is het dilemma waarmee politici worstelen.

Voorhoeve: 'Maar politici spreken van een groeiende economie en een betere begrotingssituatie. Dus ik durf te stellen dat de politiek de internationale veiligheidssituatie en de Nederlandse bijdrage aan bondgenootschappelijke defensie ernstig verwaarloost.'

Urlings: 'Als we zeggen: zeer ernstig en: onverantwoord, dan is dat zeker voor een AIV-advies klare taal. Defensie mag niet alleen gelegitimeerd worden vanuit maatschappelijk draagvlak. Het is een primaire kernverantwoordelijkheid van de staat.'

Joris Voorhoeve AIV. Beeld anp

Kunt u schetsen wat de gevolgen zijn?

Urlings: 'Het is vreselijk als je als militair in een organisatie waaraan je je hart verpand hebt, voortdurend geconfronteerd wordt met onvoldoende oefenen, geen voertuigen, geen munitievoorraden. De AIV zegt, en dat is ook de afspraak binnen de NAVO: we moeten de komende vier jaar eerst naar dat Europese gemiddelde (1,43 procent). Om op dat niveau te komen, moet er de komende vier jaar jaarlijks ongeveer drie miljard euro bij. Maar de daaropvolgen-de vier jaar moet je echt naar die 2 procent van het nationaal inkomen.'

Voorhoeve: 'Nederland lijdt stelselmatig aan verlies van invloed. Als we wel allerlei mooie woorden hebben voor ernstige situaties maar we kunnen geen behoorlijke bijdrage leveren, dan worden we een commentaarland.'

Wat is daar erg aan?

Voorhoeve: 'Als landen als Nederland hun defensietaken niet serieus nemen, verwatert de NAVO. En het bondgenootschap wordt steeds meer op de proef gesteld, onder meer door Rusland. En dat gebeurt op een buitengewoon gewiekste en heimelijke manier. De mogelijkheid voor de NAVO om Polen en de Baltische staten te helpen verdedigen staat op het spel door de enorme investeringen van Rusland, bijvoorbeeld in Kaliningrad. Waarschijnlijk overtreedt Rusland ook het verdrag tot wederzijdse afschaffing van de middellange-afstandswapens. Het dreigt voortdurend, ook met inzet van kernwapens.'

Urlings: 'Nederland is het op een na rijkste land van Europa, een land met enige pretenties. En als dat op een na rijkste land van Europa zijn defensie zo verwaarloost...'

Voorhoeve: '... dan dreigen we een zwartrijder te worden in de internationale politiek. Die niet gewoon voor zijn gebruik en genot van internationale veiligheid wil betalen.'

Marcel Urlings. Beeld epa

Sommigen in het Westen zeggen: geef Rusland liever de invloedssfeer die het wil, dan besparen we ons die extra defensie-uitgaven.

Voorhoeve: 'Dan verkopen we de basisprincipes van onze democratie, onze rechtsorde en ons buitenlands beleid. Andere volken en andere landen gaan over hun eigen voortbestaan en hun eigen politieke systemen. Als de Oekraïners kiezen voor onafhankelijkheid dan hebben we absoluut niet het recht om te zeggen: schuif maar weer onder de leiding van Moskou. Dit soort schrijftafelstrategieën negeert volledig de rechten van de mens, waarover Nederland zo'n grote mond heeft.'

Is het ook gevaarlijk voor ons?

Voorhoeve: 'Het is buitengewoon gevaarlijk. Want wie heeft belang bij een oorlog in Oekraïne?'

En wat is het gevaar voor Europa?

Voorhoeve: 'Verdere destabilisering. Enorme aantallen vluchtelingen. En als Europa niet de moed heeft om voor zijn eigen defensie te zorgen - ik heb het dan even niet over Oekraïne, maar over het NAVO-gebied - dan is dat een duidelijke boodschap dat wij zelf geen waarde meer hechten aan rechtsstatelijke democratie. Want daar gaat het uiteindelijk om.'

West-Europese burgers ervaren die urgentie niet echt. Kun je ze dat kwalijk nemen als zelfs hun politici er in verkiezingscampagnes niet over praten?

Urlings: 'Burgers kun je dat niet kwalijk nemen, nee. In Duitsland bleek uit een opiniepeiling dat maar 9 procent van de bevolking een Duitse bijdrage aan de NAVO-bataljons in de Baltische staten steunde. En dat 81 procent voor versterking van de band met Rusland was. Daarnaast heb je natuurlijk de Putin-versteher onder de politici. Dat is een heel grote zorg die speelt.'

Het wekt de indruk dat deze strijd niet alleen gevoerd wordt met militaire middelen, maar ook met woorden.

Voorhoeve: 'Juist, dat is de kern. Dat is ook precies de reden waarom vanuit Moskou en Sint-Petersburg zo'n agressieve desinformatiecampagne wordt gevoerd. Want daar gaat het tegenwoordig om bij internationale veiligheidsvraagstukken: het verdelen en ondermijnen van tegenstanders. Dat is voor degene die dat spel speelt, veel minder riskant dan een ander land aanvallen, want dan komt er een klap terug. Maar het verzwakken van de bereidheid om voor de eigen staat en democratie op te komen, is buitengewoon gevaarlijk.'

Waarom denkt u dat dit bijna niet aan de orde komt in de verkiezingscampagne?

Voorhoeve: 'Omdat men de kiezer niet wil vertellen dat er nog andere vraagstukken zijn dan binnenlandse. En omdat het democratisch model steeds meer bestaat uit het volgen van de publieke opinie. Maar geen enkele instelling werkt zonder leiding. Politici moeten leiding geven en eerlijk en helder zeggen waarop het staat. Kiezers begrijpen het dan.'

Urlings: 'Wij hopen dus dat dit AIV-advies er toe leidt dat bij de debatten die dit weekend nog gaan volgen, defensie wél een issue wordt. Want het is geen issue geweest.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden